اصول پیشگیری و تشخیص زودرس سرطان
سرطان
کلمه سرطان برای بیش از 100 بیماری مختلف در قسمتهای مختلف بدن بکار می رود.
آنچه در همه این بیماریها مشترک است نقص در مکانیسم های تنظیم کننده رشد طبیعی و تکثیر و مرگ سلول است .
سلولهای سرطانی دارای قابلیت تهاجم به بافتهای مجاور و در نهایت گسترش به مناطق دیگر بدن می باشند.
بیش از یک سوم تمام موارد سرطان ها قابل پیشگیری است.
یک سوم دیگر به شرط تشخیص زود هنگام، درمان پذیر می باشند.
تخمین زده می شود:
پراکندگی بیماری در ایران
در ایران سومین عامل مرگ و میر است وسالانه بیش از 30000 نفر در کشور جان خود را در اثر این بیماری از دست می دهند .
در سال 1388 موارد جدید سرطان ثبت شده توسط پاتولوژیهای استان قم 404 بیمار بوده است.
سرطانها دومین علت مرگ و میر در استان قم می باشند .
سرطان های شایع استان قم به ترتیب اولویت عبارتند از : سرطان پوست – سرطان معده – سرطان سینه – سرطان کولورکتال – سرطان مری – سرطان مثانه
کاهش وزن غیر قابل توجیه بیش از 10% وزن در طی شش ماه
تب بدون علت
تغییر طولانی مدت ( بیش از سه هفته) در اجابت مزاج در افراد مسن و یا وجود خون مخفی در مدفوع
خونریزی و ترشح غیرطبیعی
خونریزی یا فرورفتگی نوک پستان ، فرورفتگی پوست پستان و یا وجود توده ای در پستان که بزرگتر شده و یا در طی دو دوره پیاپی عادت ماهیانه ثابت باقی بماند.
علائم شایع سرطان ها
وجود غده های زیرجلدی بدون درد و در حال بزرگ شدن( به مدت بیش از 2 هفته) به عنوان نشانه ای از لنفوم
زخمی که بهبود نیابد( در طی سه ماه) خصوصاً در نواحی در معرض نور آفتاب یا در محل عفونت های طولانی مدت یا در محل سوختگی قدیمی
هرگونه تغییر در اندازه ، شکل، رنگ و … در خال های پوستی
سرفه های طولانی مدت با یا بدون خلط خونی همراه با کاهش وزن
سیری زودرس و کاهش اشتها به همراه کاهش وزن
خشونت صدا
علائم شایع سرطان ها
عوامل خطر ابتلا به سرطان ها
عوامل خطرساز مربوط به رفتار یا روش زندگی:
مصرف دخانیات(سیگار یا قلیان): در ارتباط با سرطان ریه ، اشعه ی ماورای بنفش و افزایش خطر ملانوما
مصرف الکل: در ارتباط با سرطان حفره دهانی، حلق، حنجره،مری،کبد، پستان و احتمالاً کولون و رکتوم
رژیم غذایی: بیش از 30% موارد سرطان ها به انواع رژیم غذایی انسان بستگی دارد.
افزایش نمایه توده بدنی با افزایش خطر سرطان اندومتر، پستان (پس از یائسگی) همراه است.
سبک زندگی کم تحرک با سرطان های کولورکتال، پستان، پروستات و اندومتر همراهی دارد.
عوامل خطر ابتلا به سرطان ها
2 – عوامل خطرساز ژنتیکی:
تغییر در دو ژن 1-BRCA و 2- BRCA و افزایش خطر سرطان پستان
پولیپوز آدنوماتوز فامیلی و سرطان های دستگاه گوارش
عوامل خطر ابتلا به سرطان ها
3 – عوامل خطرساز محیطی:
کارسینوژن های شغلی: آزبست، سیلیکا، آمین های آروماتیک و فلزات سنگین
آلودگی های محیطی: آلودگی های هوا، آب و خاک، آلودگی های درون خانه مثل سوخت های مورد استفاده در پخت و پز در جوامع روستایی
آلودگی غذا: مایکوتوکسین ها، آفلاتوکسین، آسپرژیلوس، مواد شیمیایی صنعتی مثل DDT ، ترکیبات نیتریت و نیترات
پرتوهای یون ساز مثل پرتو اشعه ایکس، پرتوهای کیهانی و ماوراءبنفش خورشیدی
عوامل خطر ابتلا به سرطان ها
4 – عوامل خطر ساز پزشکی:
اشعه درمانی
مصرف برخی داروها مثل داروهای ضدبارداری در افزایش مختصر سرطان پستان و پیشگیری از سرطان اندومتر و تخمدان، داروهای ضد سرطان، آنتاگونیست های هورمونی و برخی داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی
عوامل خطر ابتلا به سرطان ها
5 – ابتلاء به سایر بیماری ها:
یک چهارم سرطان ها در جوامع در حال توسعه منتسب به عفونت ها هستند.
ویروس هپاتیت B و C در ارتباط با کارسینوم هپاتوسلولار کبد
ویروس پاپیلومای انسانی در ارتباط با سرطان سرویکس
ویروس اپشتین بار در ارتباط با لنفوم بورکیت هوچکین و کارسینوم نازوفارنکس
ویروس لنفوتروپیک T انسانی در ارتباط با لنفوم و لوسمی سلول T
هلیکوباکترپیلوری و سرطان معده
HIV و سارکوم کاپوزی
شیستوزوما و سرطان مثانه
بیماری های همراه با سرکوب سیستم ایمنی و سارکوم کاپوزی
کانسر پوست غیر ملانومی، لنفوم غیر هوچکین
تشخیص زود هنگام یک سرطان به دو شیوه ی کلی، آموزش و غربالگری است.
آموزش به منظور افزایش آگاهی در مورد علایم و نشانه های اولیه سرطان بخصوص در جمعیت در معرض خطر، همین طور در بین پزشکان سطوح اولیه مراقبت های بهداشتی، پرستاران و پیراپزشکان است.
غربالگری فرآیندی است که در آن یک آزمایش بالینی برای جمعیت بی علامت اما در معرض خطر بیماری انجام می شود تا امکان تشخیص قبل از بروز علایم بیماری فراهم شود.
تشخیص زود هنگام سرطان:
1 . عدم استعمال دخانیات
2 . عدم مصرف مشروبات الکلی
3 . رعایت رژیم غذایی مناسب : مصرف سبزیجات و میوه جات (روزانه و به مقدار کافی ) ، استفاده کم از غذاهای با منشا چربی حیوانی ، عدم مصرف مواد غذایی دارای ماده نگهدارنده نیتریت مثل سوسیس و کالباس ، عدم مصرف غذاهای کپک زده ، شور ، دوداندود و نمک سود
پیشگیری از بروز انواع سرطانها
4 . نگه داشتن وزن در حد طبیعی
5 . انجام فعالیت های ورزشی منظم
6 . محدودیت مواجهه با عوامل شغلی خطر زا
7 . جلوگیری از مواجهه طولانی با نور آفتاب
( بخصوص در ساعات بین 10 صبح تا 4 بعد از ظهر)
8 . پیگیری موارد ژنتیکی و انواع سرطان های خانوادگی
9 . رعایت بهداشت جنسی و پیشگیری از بیماری های مقاربتی
پیشگیری از بروز انواع سرطانها
در سال 1388 پنج سرطان شایع در استان قم به تفکیک جنسیت عبارت بودند از:
سرطانهای شایع زنان:
سینه، پوست،روده بزرگ، معده، مری
سرطانهای شایع مردان:
پوست، معده، روده بزرگ، مثانه، مری
سرطان دهانه رحم در مراحل اولیه اغلب بدون علامت است اما با پیشرفت بیماری می توان علائمی را مشاهده نمود که شایع ترین آنها عبارتند از:
خونریزی غیرطبیعی و ترشح واژینال غیرطبیعی و اغلب بدبو
بهترین راه شناسایی سرطان دهانه رحم در مراحل اولیه که اغلب بدون علامت نیز می باشد انجام تست پاپ اسمیر است.
سرطان دهانه رحم (سرویکس)
تشخیص زودرس سرطان دهانه رحم را با انجام تست های پاپ اسمیر سالانه پیگیری کرد.
نداشتن رفتارهای پرخطر (شریک جنسی متعدد) یکی از مهمترین راههای پیشگیری از سرطان دهانه رحم می باشد.
پیشگیری و تشخیص سرطان دهانه رحم
سرطان معده:
علائم و نشانه های آن:
مراحل اولیه: سوء هاضمه و ناراحتی معده، احساس نفخ و تهوع خفیف، کاهش اشتها و سوزش سر دل
مراحل پیشرفته: خون در مدفوع، استفراغ، کاهش وزن بدون علت، آسیت، درد معده، ایکتر، دیسفاژی
تشخیص زودرس سرطان معده:
معاینه بالینی:
ارزیابی عادات و وضعیت سلامت بیمار، انجام معاینات بالینی
بررسی پاراکلینیکی:
شمارش کامل سلول های خونی، آندوسکوپی، سی تی اسکن، آزمون گایاک (وجود خون مخفی در مدفوع)
علائم و نشانه های سرطان پستان:
1.توده یا تومور پستان
2. ترشح از نوک سینه
3. تغییرات پوست و نوک پستان
4. بزرگی غدد لنفاوی زیر بغل
5. تورم یک طرفه بازو و اندام فوقانی
6 . تغییر اندازه در پستان
سرطان پستان: عوامل افزایش خطر ابتلا به سرطان پستان
سن بالا
سن پایین بلوغ
اولین زایمان در سن بالا، عدم حاملگی و زایمان
سابقه سرطان پستان
ابتلا مادر یا خواهر فرد به سرطان پستان و سابقه خانوادگی و ژنتیک
اشعه درمانی در ناحیه سینه
وجود نسج متراکم پستان در ماموگرافی
مصرف هورمون های استروژن و پروژسترون و مصرف نوشیدنی های الکلی
پیشگیری سرطان پستان :
ورزش و کاهش وزن
شیردهی
قطع مصرف الکل
رعایت رژیم غذایی:
ارتباط شدید بین سرطان پستان با میزان چربی رژیم غذایی وجود دارد.
کاهش وزن
تشخیص زودرس سرطان پستان :
خودآزمایی مفید ترین روش برای تشخیص زودرس است.
روش اولیه: عکس برداری، ماموگرافی، سونوگرافی، مهمترین روش تشخیص قطعی بیوپسی می باشد.
روش تکمیلی: اسکن استخوان، سی تی اسکن شکم جهت شناسایی متاستاز سرطان، MRI و آزمون گیرنده استروژن پروژسترون
سرطان کولورکتال (روده بزرگ و رکتوم)
عوامل افزایش ابتلا:
سن: بعد از 50 سالگی افزایش می یابد.
سابقه فامیلی
سابقه ابتلا به پولیپ بخصوص انواع بزرگ و متعدد
سابقه بیماری روده
رژیم غذایی و کم تحرکی و وزن زیاد و مصرف الکل نیز تاثیر زیادی در ایجاد سرطان کولورکتال دارد.
دیابت
کشیک های شبانه
ابتلا به دیگر سرطان ها
علائم و نشانه های سرطان کولورکتال
تغییر در عادات روده ای: اسهال یا یبوست
احساس دفع مدفوع که با انجام این کار هم برطرف نشود.
خونریزی از رکتوم یا وجود خون در مدفوع
درد ممتد یا متناوب معده
ضعف و خستگی
تشخیص زودرس سرطان روده بزرگ:
آزمایش وجود خون در مدفوع: اگر جواب این آزمایش مثبت شود از روشهای زیر برای تشخیص نهایی و کشف علت اصلی خونریزی استفاده میشود.
انجام کولونوسکوپی
بیوسپی و نمونه برداری
سونوگرافی و سی تی اسکن- ام آر آی
سرطان پوست :عوامل افزایش خطر ابتلا:
مواجهه با اشعه ماوراء بنفش و عدم حفاظت پوست از آن
رویارویی شغلی با زغال، ترکیبات ارسنیک یا رادیوم
سابقه ابتلا خانوادگی
ظهور خال های متعدد یا غیرمعمول
آفتاب سوختگی شدید در دوران کودکی
علائم و نشانه های سرطان پوست:
هر تغییر در اندازه یا رنگ خال یا جوش یا محل تیره ای که در پوست وجود دارد.
پوسته پوسته شدن، ترشح، خونریزی یا تغییر در ظاهر به صورت یک توده یا ندول
انتشار رنگدانه محل تیره پوست مثل رنگ نقره ای که از لبه خال فراتر رفته باشد.
تغییر در محل، خارش و درد
تشخیص سرطان پوست
الف: خودآزمایی: معاینه پوست توسط خود فرد که بهترین زمان آن بعد از حمام رفتن است که بایستی به تغییرات جدید در اندازه، شکل ، رنگ و یا وجود زخم بهبود نیافته توجه نمود.
ب: تایید تشخیص: نمونه برداری تنها راه تشخیص نهایی است.
پیشگیری از سرطان پوست
عدم رویارویی با نور آفتاب از ساعت 11 تا 4 بعدازظهر
پوشیدن لباس های آستین بلند
استفاده از کرم های ضدآفتاب با معیار SPF بالاتر از 15
استفاده از کلاه لبه دار و عینک های آفتابی با جذب اشعه ماوراء بنفش 99 الی 100%
سرطان ریه
علائم و نشانه های سرطان ریه:
سرفه های طول کشیده
درد قفسه سینه که با نفس عمیق بدتر می شود.
عفونت های مثل برونشیت و پنومونی که مدام تکرار شود.
خشونت صدا
کاهش وزن و کاهش اشتها
خلط خونی و یا خاکستری
عوامل افزایش خطر ابتلا سرطان ریه
سیگار کشیدن: اصلی ترین ریسک فاکتور سرطان ریه می باشد. ترک سیگار در هر سنی خطر ابتلا به سرطان ریه را کاهش می دهد.
ارسنیک
آزبست: کسانی که با آزبست کار می کنند در معرض سرطان ریه قرار دارند.
رادون: گاز رادیواکتیوی که از شکست طبیعی اورانیوم حاصل می شود.
مصرف ماری جوانا
اشعه درمانی
آلودگی هوا
بیماری های ریوی و تاریخچه فامیلی
رژیم غذایی که میوه و سبزی کمتری دارد.
پیشگیری از سرطان ریه
اولین علت مرگ ناشی از سرطان در جهان است و نسبت به سایر سرطانها مرگ و میر بیشتری دارد.
بهترین کار برای پیشگیری عدم مصرف سیگار است.
استفاده از میوه و سبزی در رژیم غذایی روزانه میتواند در پیشگیری از سرطان ریه کمک کننده باشد.
عوامل افزایش خطر ابتلا به سرطان مری:
سن بالا ، جنس و نژاد
چاقی
مصرف چای داغ
رژیم غذایی: استفاده از روغن سوخته، غذاهای کپک زده، کلم شور و خیارشور
مصرف مشروبات الکلی
اعتیاد به دخانیات
سرطان مری
تا مراحل پیشرفته علائمی ندارد و معمولاً افراد با اشکال در بلع غذا ، درد زیر جناغ سینه ، بی اشتهایی کاهش وزن و گرفتگی و خشونت صدا مراجعه می کنند.
بهترین راه پیشگیری عدم استعمال دخانیات و پرهیز از مصرف مشروبات الکلی، چای داغ و خوراکیهای نمک سود است.
پیشگیری و تشخیص زودرس سرطان مری
پیشگیری و تشخیص زودرس کلید مبارزه با سرطان
پایان