ترک خوردگی انار
مقدمه : انار یکی از درختان بومی ایران است که از لحاظ ارز آوری و صادرات دارای اهمیت فراوانی می باشد. یکی از مزایای این درخت سازگاری بسیار بالای آن با شرایط آب و هوای کشورمان است.
تاریخچه :
انار از زمان های قدیم در ایران کشت وکار میشده است برطبق نظریه دکا وندول و بنا بر شواهد موجود انار بومی ایران و کشورهای همجوار می باشد و به طور طبیعی بتدریج در مناطق آسیا ی مرکزی تا هیمالیا ، خاورمیانه ، آسیای صغیر و حوزه مدیترانه گسترش یافته است .
در حال حاضر انار در اسپانیا در سطح وسیع کشت وکار میشود و از آنجا حدود 400 سال پیش توسط میسیونرها ی مذهبی به قاره آمریکا برده شده و در آنجا گسترش یافته است . حدود 150 سال پیش از میلاد مسیح شخصی به نام chang-kien از طریق سمرقند به چین برده شده است گل و میوه انار برای کارتاژیها ( فینیقیه ایها ) جنبه تقدس داشته و با این انگیزه از انار باغهایی ایجاد نموده بودند.
هومر شاعر یونانی در قرن هفتم قبل از میلاد از درخت انار در کتاب ادیسه نام برده است و از آن بعنوان درختی که در باغهای فریسه و فریحیه پرورش داده میشده اشاره نموده است . یونانیان قدیم بر این عقیده بودند که آفردیت الهه عشق ، این گیاه را در یونان کاشته و وجود آن سبب گشایش و فراوانی میگردد .
انار از زمان های قدیم در کارتاژ کشت وکار میشده و نام قدیمی آن Malus punicus یا سیب کارتاژ ( punica از punic که از نام انار به زبان کارتاژی گرفته شده است . )
امروزه انار در اکثر نقاط دنیا از جمله ایران ، اسپانیا ، یونان ، مراکش ، افغانستان ، هندوستان ، چین ، ژاپن ، ترکمنستان و … کشت وکار میشود.
جنس انار ابتدا در خانواده ( lythraceae ) قرار گرفته بود، ولی پس از بررسی دو دانشمند به نامهای Hooker، Benetham به دلایل زیر از خانواده مذکور جدا شده و تحت خانواده punicaceae قرار گرفته است . 1- فقدان دستگاه ترشحی داخلی در اندام های رویشی 2- تخمدان منفرد با یک نهنج 3- پرچم های متعدد که از قسمتهای داخلی نهنج بیرون آمده است .
طبقه بندی و مرفولوژی انار :
این خانواده در دنیا شامل یک جنس و دوگونه است : 1- punica granatum، شامل دو یا سه ردیف برچه (بومی ایران ونواحی مدیترانه ای) 2- punica protopunica Balf ،شامل یک ردیف برچه ( بومی سوکوترا ) از گونه P.granatumواریته های زیادی در مناطق مختلف کشت و کار میگردد که جنبه خوراکی و زینتی دارد و از نظر خصوصیات مرفولوژیک ، میزان قند و اسید ، شکل و اندازه با یکدیگر تفاوت هایی دارند .
عوامل موثر در ترک خوردگی:
به طور کلی عقیده بر این باور است که ترک خوردگی روی تعداد زیادی از میوه ها ایجاد می شود مانند : گیلاس ، انار ،آلبالوو گوجه فرنگی .
افزایش تدریجی در میزان آب خاک ، رطوبت نسبی هوا یا دما ممکن است روی ترک خوردگی موثر باشد .
ترک خوردگی در خیلی از میوه ها عاملش فشار اسمزی آب موجود در پوست میوه است .
علاوه بر این ، افزایش جذب آب توسط ریشه نیز ممکن است روی این ناهنجاری اثر بگذارد .
از جمله عوامل موثر در ترک خوردگی :
1- عوامل زنده
2- عوامل ژنتیکی
3- عوامل محیطی
4- عملیات کاشت
5- فاکتور های درونی
عوامل زنده :
درمورد عوامل زنده ، عقیده بر این است که بیماری قارچی که توسط قارچ Coniothecium chomatosporum ایجاد می شود ، باعث ایجاد ترک خوردگی در میوه های آلوده می شود .
گاهی بد شکل شدن پوست در ایجاد ترک نقش دارد که این بد شکل شدن ممکن است منشا بیولوژیکی ، بیماری ها ، حشرات یا آسیب های مکانیکی باشند .
در هر صورت ترک خوردگی سطح میوه بر اثر از بین رفتن سلول های لایه کوتیکول صورت می گیرد.
2- عوامل ژنتیکی :
ممکن است ترک خوردگی توسط یک سری از عوامل ژنتیکی کنترل شود .
بطوریکه میوه انار برخی از ارقام به ترک خوردگی حساس و برخی دیگر بسیار مقاوم هستند .
در میوه گوجه فرنگی ژن های عامل ترک خوردگی را شناسایی کرده اند و متوجه شدند که ترک خوردگی در گوجه فرنگی از نسلی به نسل دیگر مننتقل می شود .
3- عوامل محیطی :
عوامل محیطی نقش بسزایی در ایجاد ترک دارد . به عنوان مثال شرایط آب و هوایی ، سال ،فصل ،باغ ، رطوبت خاک ، باران ، رطوبت نسبی هوا ، دما و شدت نور آفتاب را می توان نام برد .
نوسانات آبی اثر مستقیمی روی ترک خوردگی میوه و پاره شدن سلول ها دارد . کمبود آب در مراحل اولیه رشد و نمو میوه نیز روی ترک خوردگی موثر است .
بارندگی و وجود لایه نازک آب روی سطح میوه در تحریک ترک خوردگی موثر هستند .
به دنبال یک دوره خشکی ، اگر بارندگی اتفاق افتد ، ترک خوردگی ایجاد می شود .
تنش های آبی به میزان زیادی روی ترک خوردگی موثر هستند .
رطوبت نسبی زیاد هوا در ایجاد ترک خوردگی نقش دارد .
علاوه بر عوامل ذکر شده دما و نوسانات آن و شدت نور نیز روی ترک خوردگی تاثیر دارند .
در مورد شدت نور آفتاب،میوه هایی که در معرض نور قرار دارند بیشتر دچار ترک خوردگی می شوند.
4- تغذیه :
یکی دیگر از فاکتورهایی که به میزان زیادی روی ترک خوردگی اثر می گذارد ، شرایط تغذیه ای درخت است.
درخاک های کم عمق و فقیر که رطوبت کافی ندارند ، میزان ترک خوردگی رو به افزایش است .
کلسیم ، نیتروژن و بور عناصر موجود در خاک هستند که روی ترک خوردگی اثر می گذارند .
5- حشره کش ها و سایر مواد شیمیایی :
ترک خوردگی میوه ها ممکن است بر اثر محلول پاشی با حشره کش ها نیز ایجاد شوند .
استفاده از بوراکس در مورد سیب ترک خوردگی میوه را افزایش می دهد و این آسیب زمانی شدید می شود که بوراکس به صورت مخلوط با سایر حشره کش ها بکار رود .
استفاده از کنه کش فسدرین phosdrin باعث ترک خوردگی اطراف ساقه می شود . در حالی که کاپتان کمتر باعث ترک خوردگی می شود .
6- عوامل دیگر :
میوه ها نقش مهمی در تجارت باغبانی دارند و عارضه ترک خوردگی یک مشکل اصلی در این تجارت ایجاد می کند .
از آنجا که ترک خوردگی سطح میوه یک پدیده ی تنشی است مدیریت باغ مانند آبیاری زیاد ، میزان محصول کم که سرعت رشد واندازه میوه را افزایش می دهند ، می تواند میزان ترک خوردگی را افزایش دهد .
بلوغ در میوه هایی که دچار ترک خوردگی شده اند زود تر از میوه های سالم اتفاق می افتد .
میوه هایی که میزان قند بالاتری دارند نسبت به ترک خوردگی حساسیت بیشتری دارند.
حساسیت و مقاومت میوه ها به ترک خوردگی بستگی به ترکیب و آرایش سلول های اپیدرمی دارد.از نظر اناتومیکی تفاوت زیادی بین ارقام مقاوم و حساس به ترک خوردگی وجود ندارد.
ممکن است خصوصیات آناتومیک و فیزیولوژیک ریشه،شاخه ها و میوه ها نقش مهمی روی ترک خوردگی داشته باشد.
ممکن است توازن بین سطح برگ و میزان محصول هم روی این ناهنجاری نقش داشته باشد.
هر چه درخت قدرت رشد و سطح برگ بیشتری داشته باشد میزان ترک خوردگی کمتر است.
موادی که باعث کاهش کشش سطحی میشوند،چون جذب آب توسط میوه را افزایش میدهند،بنا بر این در ایجاد ترک خوردگی موثرند.
عوامل موثر در کاهش ترک خوردگی :
1- نقشه باغ
2-انتخاب رقم
3-هرس
4- داشت
5-آبیاری
6-تغذیه و کود دهی
7-استفاده از مواد شیمیایی
1- نقشه باغ :
پس از انتخاب منطقه مناسب کاشت ابتدا باید نقشه دقیقی از زمین تسطیح شده مورد نظر را بر روی کاغذ رسم نمود ودر آن،فواصل دقیق درختان روی ردیف وبین ردیف ها،محل احداث ساختمان و تاسیسات مورد نیاز، مسیر جاده و خیابان های باغ،شبکه آبیاری،جهت وزش باد غالب و شیب زمین را مشخص کرد.
بنا براین با توجه به نوع خاک ،آب و هوا ونوع رقم مورد نظر، فواصل کاشت روی ردیف تعیین می کنیم.
2- انتخاب رقم :
با توجه به اینکه رقم مقاوم به ترک خوردگی در ایران رقم رباب نیریزاست که از نظر تجارتی هم در شرایط مطلوبی قرار دارد کاشت این رقم توصیه می شود.
3- هرس :
ایجاد فرم و اسکلت مناسب درخت یکی از اصول اولیه احداث باغ انار میباشد. با توجه به برنامه برداشت مکانیزه محصول،کاهش آلودگی میوه در باغ از طریق عدم تماس شاخه های درخت با زمین و آب آبیاری،لزوم ایجاد درختانی تک تنه با ارتفاع 100 تا 120 cm و ایجاد شکل جامی باز برای انار ضروری است.
4- داشت:
با توجه به اینکه بیشترین درصد ترک خوردگی در اواخر مرحله رسیدن میوه روی میدهد اهمیت مرحله داشت در خصوص جلوگیری از ایجاد تنش رطوبتی و حرارتی به میوه ها حایز اهمیت ویژه است.
پس از رسیدن درخت انار به سن باردهی ، باید هر ساله شاخه های خشک آلوده به آفات و بیماری ها ، پاجوش ها و شاخه هایی که رو به پایین و یا به طرف مرکز درخت رشد می نماید را حذف نمود.
5-آبیاری :
با توجه به نقش آبیاری در ایجاد عارضه ترک خوردگی ،رعایت مقدار
و دور آبیاری صحیح در باغ بر حسب شرایط منطقه،کاملا ضروری
می باشد.
6-تغذیه و کود دهی :
عناصر مختلف غذایی در رشد و نمو میوه انار،نقش زیادی دارند،لذا
کم وزیاد شدن عنصری خاص ویا به هم خوردن تعادل عناصر غذایی ، رشد ونمو میوه را مختل می نماید .به نظر می رسد که تغذیه نا مناسب و کمبود بعضی از عناصر بخصوص بور ، عارضه ترک خوردگی را افزایش می دهد .
7- استفاده از مواد شیمیایی :
از جمله مواد شیمیایی موثر در کاهش میزان ترک خوردگی اسید جیبرلیک و بنزیل آدنین است .
مکانیزم عمل اسید جیبرلیک در جلوگیری از ترک خوردگی :
الف – تقسیم سلولی : مطالعات انجام شده نشان می دهد که اسید جیبرلیک با تحریک سلول های موجود در فاز G1 برای ورود به فاز S و همچنین کوتاه کردن فاز S سبب تسریع تقسیم سلولی می شود .
ب – رشد سلولی : پژوهش ها نشان می دهد که اسید جیبرلیک سبب هیدرولیز نشاسته و فروکتوز و سوکروز به گلوکز و فروکتوز می شود . این قند های 6 کربنه علاوه بر تامین انرژی لازم برای تشکیل دیواره سلولی در نتیجه تنفس ، همچنین سبب کاهش موقتی پتانسیل آب سلولی شده که در نتیجه آن ، آب به سرعت وارد سلول شده و سبب کاهش غلظت این قند ها و افزایش حجم سلول می شود.
ج-خاصیت کشسانی دیواره ی سلولی : گذارش ها نشان داده که اسید جیبرلیک سبب افزایش خاصیت کشسانی دیواره سلولی می شود.ممکن است کاربرد اسید جیبرلیک خاصیت کشسانی دیواره سلول را 3 برابرافزایش میدهد .
1-نقش اسید جیبرلیک در اسیدی شدن دیواره سلولی:
در مورد نقش اسید جیبرلیک در افزایش خاصیت کشسانی به دیواره سلولی چندین فرضیه به شرح زیر وجود دارد:
تیمار جو دوسر با اسید جیبرلیک منجر به 17 برابر افزایش در اسیدیته دیواره سلولی در مقایسه با شاهد شده است که این میزان در مقایسه با تاثیر در افزایش خاصیت کشسانی با کاربرد اکسین که به میزان 10 برابر استف بسیار نا چیز است.
2-نقش اسید جیبرلیک در سنتز دیواره سلولی:
افزایش خاصیت کشسانی دیواره سلولی می تواند به دلیل تغیر در ترکیبات این دیواره باشد . پژوهش ها نشان می دهد که
اسید جیبرلیک ،سنتز دیواره سلولی را افزایش می دهد.
3-نقش کلسیم:
یون کلسیم در خاصیت کشسانی دیواره سلولی نقش دارد .
مکانیسم عمل اسید جیبرلیک در افزایش آهنگ رشد سلول می تواند به دلیل جذب یون کلسیم به درون سیتوپلاسم باشد. در نتیجه جذب یون کلسیم به درون سیتوپلاسم ، خاصیت کشسانی دیواره سلول افزایش می یابد که این ناشی از کاهش غلظت یون کلسیم در دیواره سلولی است.
علاوه یر این اسید جیبرلیک فعالیت آنزیم هایی مانند سلولاز ،همی سلولاز ،گالاکتروناز را کاهش می دهد و بدین صورت
از نرم شدن میوه جلوگیری می کند و با توجه به جنس دیواره سلولی که از پکتات کلسیم است و نقش اسید جیبرلیک ، می توان به تاثیراین ماده در کاهش ترک خوردگی پوست اشاره نمود.
اثر بنزیل آدنین روی ترک خوردگی :
بنزیل آدنین یک نوع سایتوکینین است.
تحریک تقسیم سلولی و تمایز یابی بافت ها ، اثر بیولوژیکی ومهم سایتوکینین ها می باشد. سایتوکینین ها همچنین در پدیده تحرک بخشی در گیاهان حایز اهمیت می باشند .
هنگامی که یک قسمت از برگ با سایتوکینین تیمار شود ف اسید های آمینه و سایر عناصر غذایی در قسمت تیمار شده تجمع می ابند.
سایتوکینین ها در سطح مولکول و ژن عمل می نمایند و در انتقال RNA به محل سنتز اسید های آمینه نقش دارند.
بنابراین به نظر می رسد که بنزیل آدنین با دارا بودن خاصیت تقسیم سلولی و تحرک بخشی،از ترک خوردگی پوست جلوگیری می کند.
با تشکر از حضور گرمتان