تارا فایل

اهمیت بهداشت در جلوگیری از ایدز


اهمیت بهداشت در جلوگیری از ایدز
تعریف ویروس ایدز
عامل ایجاد کننده ایدز ویروسی از خانواده رتروویروسها است و در نوع 1 و 2 دارد که نوع 1 آن شایع تر است و نوع 2 آن تنها در غرب آفریقا دیده می شود. بنابراین وقتی که از اچ آی وی صحبت می شود منظور نوع 1 آن است.
همان گونه که می دانید ویروسها در خارج از بدن زنده نیستند و تنها درون سلول زنده قادر به حیات و تکثر هستند.
اچ آی وی ویژه انسان است و درون نوع خاصی از گویچه های سفید بدن به نام سلولهای CD4+ که در ایمنی بدن نقش اساسی دارند، رشد و زندگی می کند. همه ویروسها دارای رشته های ژنتیکی DNA یا RNA هستند. ویروس ایدز جزو ویروسهای RNAدار است.
اچ آی وی از راه خون، غشاهای مخاطی بدن مانند غشاهای دستگاه تناسلی، چشم، دهان و دستگاه گوارش و جاهایی از پوست که زخمی شده است وارد بدن می شود (اچ آی وی نمی تواند از پوست سالم بگذرد). پس از چسبیدن به دیواره لنفوسیت، خودش را وارد سلول می کند، از روی RNA خود DNA می سازد و سپس این DNA را وارد هسته می کند. این DNA ممکن است سالها به صورت غیر فعال در هسته باقی بماند که در این دوره فرد. بی علامت است. هنگامی که DNA ویروس فعال شود سلول را وارد می کند تعداد بسیار زیادی ویروس بسازد. این کار تا زمانی ادامه پیدا می کند که سلول CD4+ پاره شود و ویروسها آزاد شوند. ویروسهای آزاد شده دوباره به دیگر سلولهای CD4+ می چسبند و آنها را آلوده و سرانجام نابود می کنند. این کار آن قدر ادامه پیدا می کند تا سلولهای CD4+ بدن به اندازه ای کم شوند که دستگاه ایمنی بدن دیگر حتی نتواند در برابر ضعیف ترین عوامل بیماریزا از بدن محافظت کند.
نکته ای که حتما باید بدان توجه داشت این است که اگر ویروس ایدز وارد بدن شود، همیشه در خون افراد آلوده باقی می ماند. وقتی که اج آی وی وارد بدن کسی شد، اصطلاحا به این فرد "اچ آی وی مثبت" می گویند که با ایدز فرق دارد. ایدز زمانی پدیدار می گردد که تعداد سلولهای CD4+ بسیار کم شود (برای مثال به کمتر از 200 عدد در هر میلی متر مکعب برسد) و فرد به عوارض بیماری مانند عفونتهای فرصت طلب و یا سرطانهای خاص ناشی از این بیماری مبتلا گردد که در اصطلاح می گویند فرد "علامت دار" شده است. بنابراین هر فرد دچار ایدز، اچ آی وی مثبت است، اما هر فرد اچ آی وی مثبتی ممکن است هنوز به مرحله بیماری ایدز نرسیده باشد.

تاریخچه ایدز
درباره این که ایدز از کجا سرچشمه گرفته و اولین بار چه زمانی انسان را گرفتار کرده، اطلاعات دقیق و قاطعی در دست نیست. طبق بهترین برآوردها این بیماری نخست در حدود سال 1930 میلادی (75 سال پیش) جایی در غرب آفریقا میان انسانها رواج پیدا کرده است. در میمونهای ساکن جنگلهای این منطقه ویروسی وجود دارد که با ویروس ایدز در انسان شباهتهای بسیاری دارد. بنابراین برخی معتقدند این ویروس ابتدا از میمونها به انسان منتقل شده و به سبب جهشی که پیدا کرده است توانسته چنین بیماری مهلکی را پدید آورد (مردم برخی از این قبایل آفریقایی گوشت وخون میمونها را می خورند و حتی خون میمون را به بدن خودشان تزریق می کنند). البته انتقال از حیوان به انسان در آفریقا تنها یک فرضیه است و درستی آن هنوز به اثبات نرسیده است. مدتی نیز گمان می رفت استفاده از بافتهای بدن میمونها برای تهیه برخی واکسنها در کشورهای آفریقایی باعث انتقال این ویروس به انسان شده است اما این فرضیه نیز چندی پیش رد شد.
در سال 1981 میلادی (1360 هجری شمسی) نوعی سرطان پوستی بسیار نادر به نام "سار کوم کاپوسی" در چندین مرد همجنس گرای آمریکایی گزارش شد. گزارشهای بعدی از بروز نوعی سینه پهلوی بسیار نادرتر در مردان همجنس گرا حکایت می کرد. از آنجا که دانشمندان تا آن زمان این نوع سرطان و این نوع سینه پهلو را تا این اندازه زیاد ندیده بودند، توجهشان جلب شد. آزمایشها نشان می دادند که دستگاه ایمنی بدن این افراد کاملا از کار افتاده است. کسی نمی دانست این افراد را باید چطور درمان کند. از آنجا که تصور می شد این بیماری فقط مخصوص مردان همجنس گراست، نام آنرا "اختلال ایمنی مرتبط با همجنس گرایی" گذاشتند.
پس از مدتی چند مرد معتاد تزریقی مبتلا هم شناسایی شدند که همجنس گرا نبودند. پس از مدتی زنان، کودکان و افراد بیماری که به دلیلی به آنها خون تزریق شده بود نیز با نشانه های این بیماری شناسایی شدند. هر چند این بیماری در زنان همجنس گرا هم گزارش می شد، اما به نظر می رسید که بیماری منحصر به همجنس گرایان نیست و باید نام بیماری عوض شود. بنابراین دانشمندان نام آن را "ایدز" AIDS گذاشتند که در انگلیسی از حروف اول چهار کلمه درست شده و به معنای "بیماری نقص ایمنی اکتسابی" است. نقص ایمنی به این مسئله اشاره دارد که دستگاه ایمنی بدن در این بیماری خوب کار نمی کند و اکتسابی نیز به این معنی است که این بیماری ژنتیکی یا مادرزادی نیست و فرد آن را از دیگران می گیرد (کسب می کند).
به نظر می رسید این بیماری از طریق خون و ترشحات بدن منتقل می شود، بنابراین در مراکز انتقال خون از افراد مشکوک مانند مردان همجنس گرا و معتادان تزریقی خون گرفته نمی شد. اما هنوز آزمایشی وجود نداشت که از طریق آن بشود فهمید که فردی آلوده به این بیماری است یا نه. دو سال طول کشید تا دانشمندان در انستیتو پاستور پاریس توانستند ویروسی را کشف کنند که با این بیماری مرتبط بود. در سال 1984 (1363) آمریکایی ها هم ویروسی را در خون مبتلایان به ایدز پیدا کردند. البته دو سال دیگر هم گذشت تا این دانشمندان فهمیدند که هر دو یک ویروس را کشف کرده اند و اسم آنرا اچ آی وی HIV یا "ویروس نقص ایمنی انسانی" گذاشتند که متعلق به خانواده ای از ویروسها به نام رترویروسهاست.
در ابتدای کار عقیده های نادرستی در مورد ایدز وجود داشت. مثلآ پس 13 ساله مبتلا به ایدزی را از مدرسه اخراج کردند چون نمی دانستند که داشتن ارتباط معمولی با مبتلایان به ایدز، به شرط آنکه تماسی با خون و ترشحات بدن آنها پیدا نشود، هیچ خطری ندارد. وزیر بهداشت آن زمان آمریکا پیش بینی کرد ظرف 6 ماه برای این بیماری آزمایشی ابداع شود و ظرف دو سال هم برای آن واکسنی تهیه گردد. این در حالی است که امروزه پس از گذشت نزدیک به 20 سال از آن زمان و علی رغم تمامی تلاشهای شبانه روزی دانشمندان در سراسر جهان هنوز واکسن موثری برای ایدز پیدا نشده است.
ایدز همچنان به گسترش خود ادامه داد و در اروپا نیز همه گیر شد. عده ای معتقدند ایدز از آفریقا و عده ای دیگر برآنند که از آمریکا به اروپا منتقل شده است. سپس ایدز از اروپا به آسیا و از جمله کشور ما انتقال یافت. تا سال 1985، 51 کشور به ایدز آلوده شده بودند.
در سال 1987 نخستین داروی ضد ویروس ایدز به نام زیدوودین وارد بازار شد. اثر این دارو در ابتدا معجزه آسا بود و جلوی پیشرفت بیماری را می گرفت، اما ظرف یک سال بیماران نسبت به این دارو کاملآ مقاومت نشان می دادند. مشخص شد که زیدوودین علاج این بیماری نیست. تلاشهای زیادی صورت گرفت تا علیه ویروس در مراحل مختلف چرخه زندگی و تکثیرش داروهایی ساخته شود. در سال 1955 مشخص شد که درمان با دو نوع داروی مختلف تاثیر بیشتر درمان سه دارویی هم به اثبات رسید. با وارد شدن این درمانها به بازار، برای اولین بار تعداد مرگهای ناشی از ایدز در کشورهای غربی کاهش یافت.
با این حال این داروها نمی توانند بیماری را علاج کنند و تنها می توانند پیشرفت آنرا کند سازند تا فرد مبتلا کمی بیشتر عمر کند. همچنین این داروها علاوه بر گران بودن اثرات ناخواسته و عوارض جانبی زیادی هم دارند که مصرف آنها را برای همگان دشوار می سازد.
اکنون دانشمندان سراسر جهان در حال همچنان در حال ادامه تحقیقات خود برای تولید داروهای بهتر و واکسنهای موثر برای درمان ایدز هستند تا شاید بتوانند راه حلی برای این مسئله بغرنج بشری بیابند.

اهمیت آموزش بهداشت در پیشگیری از ایدز
ایدز در سالیان اخیر به یکی از مشکلات عمده سلامت در جهان تبدیل شده است. اما پرسشی که شاید بیاید این است که چرا از میان این همه بیماری، ایدز تا این اندازه مورد تاکید و توجه قرار دارد؟
در پاسخ به این پرسش باید گفت چهار نکته مهم درباره ایدز وجود دارد که آن را از دیگر بیماریهای عفونی متمایز می سازد. نخست اینکه ایدز یک بیماری مرگبار است و آسیبهای فراوانی به سلامت عمومی و اقتصاد ملی و جهانی وارد می آورد.
ثانیاً این بیماری هیچ گونه درمان قطعی ندارد و با درمانهای موجود تنها می توان مبتلایان را بیشتر زنده نگاه داشت. سوم این که ایدز با تضعیف سیستم ایمنی بدن انسان باعث گسترش دوباره برخی بیماریهای عفونی شده است. نکته پایانی این که ایدز به دلیل رفتارهای ناسالم و اصطلاحا "پر خطر" منتقل می شود و بنابراین با مواظبت و کنار گذاشتن این رفتارها می توان به آسانی از ابتلا به این بیماری پیشگیری کرد. بنابراین با بیماری شدید، پرهزینه و خطرناکی رو به رو هستیم که درمان قطعی هم ندارد، اما می توان با آگاهی و روشهایی ساده از آن پیشگیری کرد.
سه دشمن اصلی بشریت از دیرباز "بیماریها"، "ناآگاهی" و "فقر" بوده است. ارتباط بیماریها و ناآگاهی ارتباطی کاملا شناخته شده است. بیماری از راههای گوناگون مانند کاهش توان ذهنی، اختلال در تحصیل ایجاد و تشدید اضطراب و آشفتگیهای روانی می تواند سبب گسترش ناآگاهی بیسوادی گردد. از سوی دیگر ناآگاهی هم میتواند سبب بیمار شدن شود؛ مثلاَ اگر فرد مواردی چون اصول مراقبت از بدن، رعایت بهداشت و مراجعه به پزشک در هنگام بیماری را نداند، بیمار خواهد شد و یا بیماری تشدید خواهد شد. این چرخه ای فزاینده است، یعنی هر چه بیماری بیشتر شود ناآگاهی بیشتر خواهد شد و ناآگاهی بیشتر نیز سبب بیماری بیشتر می گردد. موثرترین روش برای درمان در هم شکستن این چرخه رویارویی با ناآگاهی از راه "آموزش" است. بنابراین آموزش همیشه بخش مهمی از اقدامات مربوط به مقابله با بیماریها به ویژه ایدز است که گاهی مورد غفلت قرار می گیرد.
در بیماری مانند ایدز که پس از ابتلا نمی توان برای مقابله با آن کار چندانی انجام داد. ارزش آموزش بیش از پیش نمایان می شود. اگر افراد بدانند که برخی رفتارها و بی احتیاطی های کوچک چه آسیبهای سنگین و جبران ناپذیری به آنها خواهد رساند، به احتمال بسیار از آن رفتارها دست خواهند کشید.
ارزیابی برنامه های آموزش سلامت در نقاط مختلف جهان نشان دهنده کارآمد بودن این برنامه ها و کاهش رشد شمار مبتلایان به ایدز بوده است. مثلا در کشورهای غربی می توان گفت که گسترش هول انگیز اولیه ایدز تا حد زیادی مهار شده است. یکی از عوامل بسیار مهم این موفقیت، آموزش گسترده و درست به عموم مردم بوده است.

نحوه بیماریزایی ایدز
برای اینکه بهتر با بیماری ایدز آشنا شویم بهتر است ابتدا مطالبی راجع به ویروسها و رتروویروسها بدانیم.

ویروسها
ویروسها به شکلهای مختلفی وجود دارند اما همه آنها دارای ساختمانی از قطعات پروتئینی هستند. در داخل ویروسها، دی ان ای (DNA) یا آران ای (RNA) وجود دارد که برای تکثیر ویروسها لازم می باشند.

رتروویروسها
اچ آی وی نوعی ویروس است که به گروه رترووبروس ها تعلق دارد. رتروویروس ها یک سلول را آلوده کرده و ماده ژنتیکی خود را با دی ان ای سلول میزبان ترکیب نموده و باعث تغییراتی در دی ان ای سلول آلوده می کند. به محض اینکه رترویروسها، دی ان ای سلول میزبان را تغییر دادند، از آر ان ای سلول میزبان برای ایجاد نوعی کارخانه ویروس سازی در خود سلول استفاده می کنند.
اچ آی وی بطور عمده به دو نوع گلبول سفید خون حمله می کند که عبارتند از:
(1) ماکروفاژها
(2) سلولهای تی T (تی سل ها T cells) از سلولهای تی، یک نوع آن که اصطلاحاً به آن سلول ((تی کمک کننده)) (Tcell Helper ) یا سلول CD4+ گفته می شود، بخصوص حساس به اچ آی وی می باشد.
یک ویروس اچ آی وی در یک ماکروفاژ یا سلول تی می تواند سلول میزبانش را مجبور سازد که قبل از نابودی سلول، حدود 250 ویروس جدید بسازد. وقتی سلولهای تی تخریب شده و از تعداد آنها کاسته می شوند، توانایی بدن در مقابله با عفونتها از بین رفته و به عفونتهای فرصت طلب و سایر بیماریها این اجازه را می دهد که در بدن مستقر شده و ایجاد بیماری کنند.
عفونتهای فرصت طلب ممکن است دارای منشاء قارچی (مثل کاندید یازیس و هیستوپلاسموزیس) ویروسی (مثل سیتومگالوویروس و هرپس) انگلی (مثل پنومونی پیوموسیستیس کارینی و توکسوپلاسموزیس) یا باکتریایی (مثل سل و حصبه) باشند. اچ آی وی خودش مستقیماً سلول میزبانش را نمی کشد بلکه آن را ناتوان کرده و در نهایت سیستم ایمنی بدن را نابود می کند. وقتی چنین وضعیتی اتفاق می افتد، عفونتهای فرصت طلب و سایر بیماریها می توانند به راحتی به سیستم دفاعی بدن غلبه نمایند.

علائم ایدز و روشهای تشخیص آن
وقتی که فردی به اچ آی وی آلوده شود پس از دوره نهفتگی 2 تا 8 هفته ای دچار بیماری شبیه سرماخوردگی می شود که با تب گلودرد، سردرد، عرق کردن، بزرگ شدن غده های لنفی، درد ماهیچه ها و مفاصل و گاهی دانه ها و لکه های قرمز پوستی همراه است. این بیماری اولیه خود به خود بهبود پیدا می کند و در نتیجه فرد متوجه عفونت خود به اچ آی وی نمی شود. حتی گاهی ممکن است بدن فرد پس از آلوده شدن هیچ علامتی نشان ندهد. سپس طی دوره طولانی چند ساله ای که ممکن است تا 15 سال هم طول بکشد، فرد به ظاهر سالم و بدون علامت است اما ویروس آرام آرام با نابود کردن سلولهای CD4+ دستگاه ایمنی فرد را از کار می اندازد. در این مرحله بیماران مبتلا به اچ آی وی در مقابل آنچه به "عفونت های فرصت طلب) معروف است آسیب پذیرند. عامل پیدایش این گونه عفونتها باکتریهای شایع، قارچها و انگلهایی هستند که بدن سالم قادر به مبارزه با آنهاست، اما اینها می توانند در کسانی مانند بیماران دچار ایدز که سیستم دفاعی بدنشان آسیب دیده است ایجاد بیماری کنند و حتی آنها را از پای درآورند. اینجاست که علامتهای بیماری پیدا می شوند. علایم و نشانه های بیماری در این مرحله عبارتند از: تب طولانی مدت، از دست دادن بیش از 10 درصد از وزن بدن در مدت یک ماه، اسهال طولانی مدت (بیش از یک ماه)، احساس خستگی شدید برای مدت طولانی، عرق شبانه فراوان، سرفه مداوم و طولانی مدت، دانه ها و لکه های پوستی خارش دار، برفک دهان گلو، زخمهای دهانی، تبخال، مشکلات عصبی و تورم غده های لنفی. البته این علامتها ممکن است در مبتلایان به بیماریهای دیگر نیز وجود داشته باشند و تنها به دلیل وجود آنها نمی توان فکر کرد که فرد مبتلا به ایدز است.
اما چطور می شود فهمید که فردی دچار ایدز شده است؟ این کار با آزمایش ساده خون امکان پذیر است. این آزمایش بسیار حساس است و نتیجه منفی آن تقریباً به صورت قطعی می تواند خیال فرد را راحت کند. اگر نتیجه این آزمایش مثبت باشد، خود آزمایشگاه دوباره آزمایش اختصاصی تری را هم انجام می دهد تا مطمئن شود که نتیجه درست است. البته این آزمایش خون عیبی هم دارد و آن هم این است که وجود پادتن ترشح شده به وسیله گویچه های سفید را بررسی می کند. ساخته شدن این پادتن ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد. بنابراین در چند هفته یا چند ماه اول ممکن است فرد آلوده به اچ آی وی باشد، اما آزمایش آن را نشان ندهد. البته برای تشخیص بیماری در این دوره زمانی هم آزمایشهای دیگری وجود دارند که وجود خود ویروس یا پادتن های آن را در خون بررسی می کنند، اما هزینه آنها خیلی زیاد است.

عوارض ایدز
هنگامی که فردی به مرحله پایانی ایدز برسد که در آن دستگاه ایمنی او بسیار ضعیف می شود و در نهایت به عفونتها و سرطانهایی دچار می شود که افراد عادی و سالم را به ندرت مبتلا می کنند. خود بیماری ایدز کشنده نیست، بلکه همین عوارض ایدز (یعنی سرطانها و عفونتهای فرصت طلب) است که بیمار را از پای در می آورد. برخی از این سرطانها و عفونتها عبارتند از:
1) برفک (کاندیدیاز) (شکل 10)، که عفونتی قارچی است و در صورت سالم بودن دستگاه ایمنی تنها در برخی نوزادان دیده می شود. برفک در مبتلایان به ایدز بسیار شدید است و گاهی علاوه بر دهان به مری، نای و ریه هم حمله می کند و در تمام این قسمتها ضایعات وخیمی ایجاد می نماید.
2) سینه پهلوی ناشی از نوعی عامل بیماریزا که به طور معمول در هوا وجود دارد اما نمی تواند افراد سالم را بیمار کند. این نوع سینه پهلو در مبتلایان به ایدز کشنده است.
3) اسهال ناشی از چند نوع تک یاخته میکوسکوپی که در انسانهای سالم نمی توانند عفونت جدی ایجاد کنند.
4) توکسوپلاسموز، انگلی است که از گربه های آلوده به انسان منتقل می شود ولی ابتلا به آن در انسانهای سالم (مگر در دوران جنینی) بیماری جدی ایجاد نمی کند. توکسوپلاسموز در مبتلایان به ایدز به مغز و چشم حمله می کند.
5) انواع باسیلهای غیر معمول شبیه باسیل سل، که در افراد سالم باعث بیماری جدی نمی شوند، اما در مبتلایان به ایدز می توانند مرگبار باشند.
6) انواعی از ویروسها که تنها افراد دچار ضعف ایمنی را مبتلا می کنند و می توانند سبب مرگ آنها شوند.
7) سارکوم کاپوسی، که نوعی سرطان نادرست پوست و مخاط است، اما در مبتلایان به ایدز به صورت شایعی دیده می شود.
8) لنفوم مغزی، نوعی سرطان مغز است این بیماری در افراد سالم نادر است، اما در بیماران ایدز شایع می باشد.
9) لنفوم بورکیت، که نوعی سرطان خون کشنده است.
10) سرطان گردن رحم، که در بیماران ایدز بیشتر دیده می شود.

عوارض روانی ایدز
بیماران مبتلا به ایدز به چند دلیل بیشتر از دیگران دچار مشکلات عصبی و روانی می شوند:
عفونتهای فرصت طلب مغزی، تومورهای مغزی، اختلالهای غدد درون ریز، ابتلای همزمان به اعتیاد، عوارض داروهای ضد ویروسی بر دستگاه عصبی و استرسهای روانی و اجتماعی.
این بیماران از افراد عادی به بیماریها و اختلالهای روانی زیر دچار می شوند: انواع ضایعات عملکردی مغز، زوال عقل، اختلالهای اضطرابی (مثل اضطراب، حمله های عصبی ناشی از ترس و هراس، ترس اجتماعی) افسردگی، شیدایی (Mania)، جنون (Schizophrenia)، بی خوابی و اعتیاد.
علت بروز مشکلات روانی در بیماران مبتلا به ایدز عبارت است از: عارضه های جسمی ایدز که بسیار دردناک و رنج آورند، ترس از مرگ، نامعلوم بودن آینده، دیدن مرگ دوستان و بستگانی که در دام ایدز گرفتار بوده اند، بدنام شدن در جامعه و دشواری در برقراری ارتباط با دیگران و ….
افسردگی شایع ترین مشکل روانی در مبتلایان به اچ آی وی و ایدز است که در 4 تا 40 در صد از این بیماران دیده می شود. همچنین با پیشرفت بیماری احتمال ابتلای بیماران به افسردگی شدید باز هم افزایش می یابد.
در برخی موارد این تصور نادرست وجود دارد که بیماران ایدزی ممکن است در فکر انتقام جویی از دیگر افراد اجتماع از طریق آلوده کردن ایشان باشند. اما چنین نیست و این بیماران نیز مانند دیگر بیماران نیاز به درمان و کمک دارند. با پرهیز از تهمت زدن به این بیماران و یاری رساندن به ایشان برای درمان وادامه زندگی، آنها نیز مانند دیگران به زندگی متعارف خواهند پرداخت.
انجام مشاوره که اقدامی حمایتی بر پایه علوم روانشناسی است، به دلایل زیر برای مبتلایان به ایدز ضرورت و فایده دارد:
1) سازگاری با بیماری، چون عفونت اچ آی وی پایدار و همیشگی است.
2) برخورد با مشکلات جسمی ناشی از بیماری
3) کاهش مشکلات روانی ناشی
4) وجود مشکلات اجتماعی در مبتلایان به ایدز
5) نیاز به اطلاع رسانی جهت رفتارهای پرمخاطره از طریق آموزش و تشویق به پیگیری درمان
مشاوره در ایدز برای 3 گروه مختلف انجام می شود:
1) مبتلایان به بیماری و خانواده های آنها
2) افرادی که جهت انجام آزمایش اچ آی وی معرفی شده اند.
3) معتادان تزریقی و خانواده های آنها
ارائه مشاوره در ایدز یکی از ارکان مراقبت از این بیماران به شمار می رود.

راههای انتقال اچ آی وی و ایدز
ایدز می تواند از این راه ها منتقل شود:
1)تماس با خون آلوده به اچ آی وی
* تزریق خون و فراورده های خونی آلوده
سرنگ آلوده و مشترک (یعنی دو یا چند نفر از یک سرنگ و سوزن برای تزریق استفاده کنند)
زخمی شدن هنگام مراقبتهای بهداشتی (بریدن غیر عمدی بدن خود با تیغ یا سوزنی که بوسیله شخصی آلوده به اچ آی وی استفاده شده است)
عملهای جراحی و دندانپزشکی غیر بهداشتی
خالکوبی (ممکن است سوزن خالکوبی قبلا برای فردی آلوده به اچ آی وی به کار رفته باشد)
استفاده از تیغ مشترک و آلوده ب اچ آی وی مثلا در آرایشگاهها
تماس غشاهای مخاطی و جاهایی از بدن که زخمی شده اند با خون یا ترشحات بدن فرد آلوده به اچ آی وی
2) تماس جنسی با فرد آلوده به اچ آی وی بدون استفاده از روشهای ایمن
4) انتقال از مادر به کودک
* در هنگام آبستن
* هنگام زایمان
* در زمان شیردهی

احتمال عفونتزایی هر یک از راههای معمول انتقال ایدز
راه انتقال
احتمال عفونتزایی (درصد)
سهم از کل موارد انتقال در جهان (درصد)
تماس جنسی
3-1
79
انتقال از مادر به جنین
40-20
11-5
تزریق خون و فرآورده های آن
بیش از 90
5-3
سرنگ آلوده در معتادان تزریقی
60-10
12-5
زخمی شدن هنگام مراقبتهای بهداشتی
3
کمتر از 1

ایدز از این راه ها منتقل نمی شود:
1) تماسهای معمول اجتماعی مانند زندگی در یک خانه با فرد آلوده مسافرت با وسایل نقلیه و شلوغ، معاشرت معمول در جامعه، کار با افراد در یک محیط، همکلاس بودن با فرد مبتلا و نشستن کنار آنها، تماس با پوست، ترشحات اشکی و بزاق افراد مبتلا به شرطی که پوست شما زخمی نباشد، دست دادن، روبوسی کردن، همسفره شدن و استفاده از تلفن، کتاب، مجله یا دیگر وسایلی که فرد مبتلا قبلا به آنها دست زده است. اگر چه ویروس اچ آی وی در بزاق دهان شخص آلوده وجود دارد، اما میزان آن کمتر از آن است که بتواند بیماری را منتقل کند.
همچنین زمانی که مایعات حامل ویروس خشک شده باشد، خطر انتقال ویروس نزدیک به صفر خواهد بود.
2) استفاده از مکانهای مشترک مانند توالت، حمام، استخر شنا، آبخوری و دستشویی
3) قرار گرفتن در معرض عسطه و سرفه فرد مبتلا
4) گزش حشرات مانند پشه یا ساسی که فرد مبتلا را هم نیش زده باشد.
همان طور که در جدول 2 می بینید موثرترین راه انتقال (راهی که بیش از همه احتمال آلوده شدن در آن هست) تزریق خون و فراورده های خونی می باشد، اما شایع ترین راه انتقال بیماری ایدز در جهان تماس جنسی است.

نحوه پیشگیری از ایدز
در ایالات متحده آمریکا، فقط وقتی که تشخیص بیماری ایدز در یک فرد داده شد، باید عفونت به اچ آی وی به مرکز کنترل و پیشگیری بیماری (CDC) گزارش شود. بنابراین تعداد موارد ایدز گزارش شده فقط بنانگر در صد کمی از افرادی است که به عفونت اچ آی وی آلوده شده اند. بعضی از محققین تخمین زده اند که به ازاء هر یک بیمار مبتلا به ایدز که گزارش می شود، 50 تا 70 نفر دیگر نیز به اچ آی وی مبتلا هستند.
با پیشرفتهای زیادی که در درمان ایدز ایجاد شده است، به طول عمر بیماران مبتلا به ایدز افزوده شده و این بیماری نیز جزء بیماری های مزمن محسوب می گردد. افراد مبتلا به عفونت اچ آی وی و ایدز اکنون عمر بیشتر می کنند اما این عفونت تا آخر همراه آنان می باشد.
متاسفانه ایدز در بین افراد فقیر شیوع بیشتری دارد. عدم دسترسی به مراقبتهای بهداشتی، خدمات اجتماعی و اطلاعاتی که برای پیشگیری از این بیماری باید آموخته شود، بعلاوه سایر عوامل باعث می گردند که افراد فقیر بیشتر مستعد ابتلا به این عفونت شوند. بسیاری از افراد فقیر در ایالات متحده آمریکا قادر به پرداخت سالی 000/10 تا 000/20 دلار برای خرید داروهای این بیماری نیستند.
گزارشهایی که اخیراً از مراکز کنترل و پیشگیری بیماری (CDC) آمریکا اعلام شده است بیانگر این نکته است که حدود پنجاه در صد موارد جدید این بیماری در سیاهپوستانی که فقط 13 درصد از کل جمعیت آمریکا را تشکیل می دهند دیده می شود.
اسپانیایی تبارهای آمریکا نیز با وجود اینکه 10 درصد از کل جمعیت آمریکا را تشکیل می دهند، حدود 20 درصد از موارد جدید ابتلاء به ایدز را شامل می شوند.

پیشگیری از ایدز
ساختن یک واکسن برای پیشگیری از ابتلاء به عفونت اچ آی وی، هدف اصلی درمبارزه با این بیماری می باشد. در صورت کشف واکسن، این واکسن می تواند بسیار موثرتر از درمانهای رایج برای این بیماری باشد. با اینحال واکسن نیز مشکلات خودش را خواهد داشت که عبارتند از:
* اچ آی وی به سرعت و به آسانی جهش پیدا می کند. بنابراین یک واکسن فقط از یک نوع خاص ویروس پیشگیری می کند و بر روی سایر انواع جهش یافته آن، اثری ندارد (همانند واکسنهایی که امروزه برای انفوآنزا ساخته شده است و فقط بر روی بعضی از انواع آن کاربرد دارد).
* یک واکسن می تواند باعث ایجاد انواع جدیدی از اچ آی وی شود که به درمانهای رایج، شدیداً مقاوم باشد.
* یک واکسن می تواند باعث ایجاد یک اطمینان کاذب در افراد شود که آنها دیگر به ایدز مبتلا نخواهند شد و در نتیجه دست به کارهای پر خطری در ابتلا به این بیماری بزنند.

پیشگیری اولیه
از آنجایی که هنوز هیچ واکسنی برای پیشگیری از ابتلاء به عفونت اچ آی وی کشف نشده و هیچ معالجه ای برای ایدز ایجاد نشده است، پیشگیری اولیه مطمئن ترین روش برای توقف انتقال ویروس می باشد. پیشگیری اولیه شامل تمام مواردی می باشد که برای ارتقاء بهداشت و پیشگیری از ابتلاء به عفونت اچ آی وی صورت می گیرد.
روشهای رایج پیشگیری اولیه عبارتند از:
* آموزش بهداشت عمومی
* ارتقاء فعالیتهای بهداشتی
* اطلاع رسانی درباره روشهای جلوگیری از بارداری
* در دسترس بودن وسایل حفاظتی مثل کاندوم
اقدامات خاصی که برای پیشگیری از عفونت اچ آی وی باید انجام شود عبارتند از:
* خودداری از فعالیت جنسی با افراد آلوده به اچ آی وی
* خودداری از فعالیتهای جنسی مضر مثل ارتباط جنسی از طریق مقعد (زیرا ممکن است باعث آسیب به بافتهای بدن شود)
* عدم استفاده از مواد مخدر تزریقی
* عدم استفاده از وسایل شخصی دیگران مثل مسواک، تیغ یا سایر وسایلی که ممکن است حاوی خون یا ترشحات بدن باشند.
* انجام آزمایش آنتی با دی اچ آی وی در هنگامی که قصد حامله شدن وجود دارد.
اکثر موارد انتقال اچ آی وی شغلی در حرفه پزشکی و بهداشتی رخ می دهد، بطوریکه در پرستاران، تکنسین های آزمایشگاهی و پزشکان این احتمال بیشتر وجود دارد. در اینجا چند روش پیشگیری اولیه برای پرستاران و سایر افرادی که به حرفه پزشکی مشغول هستند آورده شده است:
* همیشه احتیاط های استاندارد را بکار برید.
* دستها را بطور مرتب بشوئید.
* تمام وسایل تیز و برنده را با احتیاط بردارید.
* از محفظه های مقاومی که برای وسایل تیز یک بار مصرف ساخته شده اند استفاده نمایید.
* هیچگاه دوباره اقدام به گذاشتن درپوش سوزن نکنید.
* برای پیشگیری از انجام تنفس دهان به دهان در مواقع ضروری، همیشه وسایل تنفس مصنوعی را در دسترس داشته باشید.
یک بار مواجه شدن با خون آلود به اچ آی وی تقریباً یک در 300 احتمال منجر شدن به عفونت اچ آی وی را دارد که مقایسه با هپاتیت ب B که این میزان، یک در 3 می باشد، مقدار نسبتا ناچیزی است.
پیشگیری ثانویه
در پیشگیری ثانویه از ایدز، هدف ما شناسایی زود هنگام عفونت اچ آی وی و درمان زودتر آن می باشد. شناسایی بیماران در مراحل اولیه ابتلا به عفونت، ممکن است به کاهش شدت بیماری کمک نماید.
اقدامات رایجی که در مرحله پیشگیری ثانویه انجام می گردد شامل فعالیتهای بیماریابی و آموزش درباره شناسایی علایم بیماری می باشد.

ارزیابی بیماران مبتلا به ایدز
ارزیابی بیماران مبتلا به ایدز می تواند بسیار مشکل باشد، اولاً بخاطر اینکه تشخیص عفونت اچ آی وی در افراد ممکن است دشوار باشد زیرا ویروس دارای یک دوره طولانی کمون (نهفتگی) می باشد. آزمایشها ممکن است به مدت چندین ماه وجود ویروس در بدن را نشان ندهند. بعلاوه، علایم و نشانه های اولیه عفونت اچ آی وی اغلب با یک آنفلوآنزای ساده اشتباه گرفته می شوند.

دوره پنجره
در صورتی که آنتی بادی در مقابل عفونت اچ آی وی هنوز در بدن تشکیل نشده باشد، آزمایش اچ آی وی بی نتیجه خواهد بود. به مدت زمانی که عفونت اچ آی وی در بدن وجود دارد اما هنوز آنتی بادی های آن ایجاد نشده اند، اصطلاحاً "دوره پنجره" (Window Period) گفته می شود و ممکن است چندین روز یا چندین ماه طول بکشد. این مدت در بیشتر موارد، کمتر از سه ماه طول می کشد اما در بعضی مواقع نیز می تواند مدت بیشتری باشد ولی معمولاً از شش ماه کمتر می باشد.

از ایجاد عفونت تا پیدایش بیماری مزمن
از هنگام ابتلا به عفونت تا بروز اولین نشانه های بیماری ایدز بطور میانگین حدود 10 سا ل طول می کشد. این مدت ده سال فقط در بالغین می باشد و در کودکان، این مدت تنها 17 ماه می باشد. با اینحال با کشف داروهای جدید به این زمانها افزوده می گردد و افراد دیرتربه ایدز دچار می شوند.

معاینه کامل
وقتی یک بیمار مشکوک به عفونت اچ آی وی معاینه می شود باید بطور کامل شرح حال او گرفته شود، معاینه کامل انجام شده و آزمایشهای تشخیصی برای او درخواست گردد. عفونت اچ آی وی بطور مستقیم می تواند تقریباً تمام قسمتهای بدن را درگیر سازد.
در مراحل اولیه، عفونت اچ آی وی باعث تغییرات جزئی و غیر اختصاصی در بدن می شود اما بعد از مدتی مشکلات بیشتر و پیچیده تری را در بدن ایجاد می کند. وقتی که بیماری ایدز در بدن پیشرفت می کند، ممکن است علایم و نشانه های زیر دیده شود:
* درد استخوان و عضلات
* بی اشتهایی و کاهش وزن
* تب
* سردرد
* بزرگ شدن غدد لنفاوی
* بی حالی
* تهوع، استفراغ و اسهال
* گلودرد
مراحل پیشرفت عفونت اج آی وی و ایدز را می توان با دو روش زیر مشخص نمود:
* سیستم مرحله بندی والتر رید (Walter Reed)
* سیستم مراکز کنترل و پیشگیری بیماری (CDC)

گرفتن شرح حال بیماران
در گرفتن شرح حال از بیماران مشکوک به ایدز باید خیلی دقت نمود تا تمام نکات ضروری پرسیده شوند. در مراحل اولیه، عفونت اچ آی وی ممکن است ایجاد علایم غیر اختصاصی کند. بیمار ممکن است از بروز علائم زیر شاکی باشد:
* بی اشتهایی
* افسردگی
* اسهال
* تنگی نفس در هنگام فعالیت
* خستگی
* تب
* خواب آلودگی
* عرق ریزش شبانه
* کاهش وزن
بخاطر داشته باشید که بعضی از بیماران ممکن است تا هنگام ابتلاء ناگهانی به پنومونی پنوموسیستیس کارینی، سارکوم کاپوزی یا علایم سایر بیماریهای فرصت طلب، هیچگونه مشکلی نداشتند. همچنین باید در مورد علایم ایجاد شده، سوالات زیر پرسیده شوند:
* این علائم از چه زمانی شروع شده است.
* چقدر طول کشیده است.
* شدت آنها چگونه است.
* چه عواملی باعث کم شدن یا تشدید آنها می گردند.
* در مورد سوابق پزشکی و سایر بیماریهایی که بیمار داشته است نیز باید سوالاتی پرسیده شوند:
* آیا قبلاً نیز چنین علایمی وجود داشته است.
* تشخیص ها و درمانهای قلبی چه بوده است.
* آیا سابقه بستری شدن در بیمارستان وجود دارد.
* چه دروهایی قبلاً مصرف می کرده است.
* آیا اعتیاد به مواد مخدر و یا الکل وجود دارد.
* آیا سابقه بیماری مننژیت و یا تومور مغزی داشته است.
* آیا آلرژی به دارو، غذا یا چیز دیگری وجود دارد.

آزمایشهای تشخیصی
مراکز کنترل و پیشگیری بیماری (CDC) در ایالت متحده آمریکا توصیه می کند که سه ماه بعد از مواجه شدن فرد با عفونت احتمالی اچ آی وی، اقدام به انجام آزمایش شود زیرا قبل از این مدت، ممکن است آنتی بادیهایی که برای تشخیص عفونت استفاده می شوند هنوز در بدن تشکیل نشده باشند. با اینحال غیر شایع نمی باشد که حتی در بعضی موارد تا شش ماه هم آزمایش منفی نشان داده شود. در موارد نادری، یک بیمار ممکن است حتی تا 35 ماه بعد از ابتلاء به عفونت اچ آی وی، دارای آزمایش منفی باشد.
رایج ترین آزمایشی که برای شناسایی آنتی بادی های اچ آی وی در آزمایشگاهها مورد استفاده می گیرد آزمایش الایزا (ELISA) می باشد. در آزمایش الایزا، نمونه خون بیمار در کنار ویروس زنده اچ آی وی قرار داده می شود. در صورتی که آنتی بادیهای اچ آی وی در خون وجود داشته باشند، این آنتی بادیها واکنش نشان خواهند داد.
گاهی اوقات در آزمایش الایزا ممکن است خون فردی که از نظر عفونت اچ آی وی منفی است، بطور کاذب مثبت گزارش شود. بنابراین اگر در آزمایش اول، عفونت اچ آی وی مثبت گزارش شد، باید یک بار دیگر نیز این آزمایش تکرار شود تا مشخص گردد که آیا واقعاً مثبت بوده است یا بطور کاذب مثبت شده است.
برای تائید موارد مثبت در آزمایش الایزا، از آزمایش و سترن بلات (western Blot) استفاده می شود. آزمایش وسترن بلات یک آزمایش دقیق تری می باشد که می تواند آنتی بادیهای اختصاصی اچ آی وی را شناسایی نماید و برای تایید عفونت اچ آی وی در افراد بکار می رود.
در صورت وجود اچ آی وی نوع دوم (HIV-2)، ممکن است بطور کاذب، آزمایش منفی گزارش گردد.
سایر آزمایشهایی که برای تشخیص عفونت اچ آی وی بکار می روند، شدت سرکوب ایمنی بیمار را اندازه گرفته و یک پایه ای را برای مقایسه در نظر می گیرند. این آزمایشها عبارتند از:
* آزمایش آنرژی (Anergy testing)
* شمارش سلولهای CD4+ و CD8+
* ESR – CBC
* کشت اچ آی وی
* آنتی ژن P24
* بتامیکروگلوبولین سرم
* لود ویروسی اچ آی وی ( load viral )
از آنجایی که خطر عفونتهای فرصت طلب نیز وجود دارد، آزمایش تشخیص این عفونتها نیز باید انجام شود که شامل عفونتهای زیر می باشد:
سایتومگالوویروس
* هپاتیت ب B
* هیستوپلاسموزیس
* سیفیلیس
* توکسوپلاسموزیس
* سل
با استفاده از آزمایش آنتی ژن P24، می توان آنتی ژن اچ آی وی را دو هفته بعد از بروز عفونت شناسایی نمود.
در آزمایش کشت اچ آی وی، می توان ویروس زنده اچ آی وی را شناسایی نمود، اما برای رسیدن به نتیجه، حدود چهار هفته وقت لازم است.

درمان مبتلایان به ایدز
وقتی که برای اولین بار بیماری ایدز در ایالات متحده آمریکا کشف شد، هیچگونه دارویی برای مقابله با مشکل نقص ایمنی که در این بیماری دیده می شود وجود نداشت و برای درمان عفونتهای فرصت طلب نیز، داروهای کمی در دسترس بود. با اینحال در طی ده سال اخیر، درمانهای مختلفی برای مبارزه با عفونت اچ آی وی و عفونتها و سرطانهای همراه آن بوجود آمده است. اداره دارو و غذای آمریکا (FDA) چندین دارو را برای درمان عفونت اچ آی وی تایید کرده است که این داروها عبارتند از:
* آبا کاویر سوکسینات
* دیدانوزین(ddi)
* لامی وودین (3tc)
* استاوودین (D4T)
* زال سیتابین (ddc)
* زیدوودین (AZT)
این داروها باعث کند شدن گسترش عفونت اچ آی وی می شوند و موجب تاخیر در بروز عفونتهای فرصت طلب می گردند. اما این داروها باعث پیشگیری از انتقال عفونت اچ آی وی به سایر افراد نمی شوند.
همچنین داروهایی از گروه NNRTI وجود دارند که می توان همراه با سایر داروهای ضد ویروس تجویز شوند. این داروها گروه NNRTI عبارتند از:
* دلاوبردین
* افاویرنز
* نویراپین
تکثیر ویروسها را می توان به وسیله داروهایی به نام مهارکنندگان پروتئاز در مراحل بعدی متوقف نمود. داروهای گروه مهارکنندگان پروتئاز عبارتند از:
* ایند یناویر
* نل فیناویر
* ریتوناویر
* ساکوئیناویر
عفونت اچ آی وی می تواند به داروهای هر یک از این گروهها، مقاوم شود، بنابراین برای اینکه این داروها موثر واقع شوند و باعث گردند که تعداد ویروسها در خون کاهش یابد، باید ترکیبی از داروها از هرگروهی به بیمار داده شود.
این داروها ضد ویروس باعث معالجه قطعی عفونت اچ آی وی یا ایدز نمی شوند و فقط سرعت پیشرفت بیماری را کم می کنند. داروهای ضد ویروس دارای عوارض جانبی زیادی هستند.
عوارض جانبی زیدوودین (AZT) شامل کم شدن تعداد گلبولهای سفید یا قرمز خون می باشد که در صورت شدید بودن آن، باید از مصرف این دارو خودداری کرد.
عوارض جانبی داروی دیدانوزین (ddi) عبارتند از:
* اسهال
* اختلالات گوارشی
* تهوع
* آسیبهای دردناک عصبی
* التهاب لوزالمعده
داروهای گروه مهارکنندگان پروتئاز می توانند با سایر داروها تداخل نموده و ایجاد عوارض جانبی شدیدی مثل توزیع غیرطبیعی چربی در بدن کنند.
داروهایی که در درمان عفونتهای فرصت طلب بکار می روند عبارتند از:
* فوسکارن
* گانسیکلوویر
* فلوکونازول
* پنتامیدین
* کوتریموکسازول
داروهایی که در درمان اچ آی وی و ایدز بکار می روند از سه طریق این کار را انجام می دهند:
1 – با کند کردن سرعت تکثیر ویروس ها
2 – با سرکوب، پیشگیری یا توقف عود عفونتهای فرصت طلب
3 – با تقویت کردن سیستم ایمنی
درمان با ترکیبی از داروها که اصطلاحاً به آن "درمان ضد ویروسی خیلی فعال" یا HAART گفته می شود، روشی است که برای درمان عفونت اچ آی وی توصیه می گردد. با استفاده از این روش، می توان عفونتهای فرصت طلب را تا 90 درصد کاهش داد. در صورتی که بیمار بتواند چنین درمانی را تحمل نماید، در سلامت کلی و کیفیت زندگی او بسیار موثر می باشد. متاسفانه این داروها دارای عوارض جانبی زیادی مثل تغییر در سوخت و ساز (متابولیسم) چربی در بدن هستند که باعث افزایش کلسترول خون می گردد. مقاومت بدن در مقابل داروها، بزرگترین تهدید در مصرف طولانی مدت درمان ترکیبی می باشد. همانگونه که باکتری ها نسبت به آنتی بیوتیکها مقاوم می شوند، اچ آی وی نیز نسبت به داروهای ضد ویروس مقاوم می گردد، اما این مقاومت خیلی سریعتر اتفاق می افتد.
داروهایی که برای دمان ایدز بکار می روند داروهای گران قیمتی هستند. این داروها باعث معالجه قطعی بیماری ایدز نمی شوند بلکه فقط موجب می گردند که بروز بیماری در افراد مبتلا به ایدز به تاخیر بیفتد.

درمان غیر دارویی
امروزه درمان های غیر دارویی در درمان اچ آی وی و ایدز خیلی گسترش یافته است. بسیاری از بیماران مبتلا به عفونت اچ آی وی عقیده دارند که درمانهایی مثل رژیمهای غذایی خاص، گیاهان دارویی و ترکیبات ویتامینی می تواند به کنترل عفونت اچ آی وی آنها کمک نماید با اینحال اثر بخشی چنین درمانهایی هنوز به اثبات نرسیده است.

بیماریهای مرتبط با ایدز
عوارض ایدز معمولاً عبارتند از:
* بروز عفونتهای فرصت طلب
* ایجاد بدخیمی هایی مثل سارکوم کاپوزی
* عفونتهای فرصت طلب
در هنگامی که سیستم ایمنی بدن سرکوب می گردد و بخصوص سلولهای تی T ضعیف می شوند، عفونتهای فرصت طلب از این موقعیت استفاده کرده و شخص مبتلا به ایدز را گرفتار می سازند. میکروبهایی که باعث ایجاد عفونتهای فرصت طلب می شوند بطور طبیعی در محیط اطراف انسانها وجود دارند اما نمی توانند به افرادی که سیستم ایمنی سالمی دارند آسیبی برسانند و فقط در کسانی که سیستم ایمنی آنها ضعیف شده است، ایجاد بیماری می کنند.
عفونتهای فرصت طلب اغلب منجر به بیماری پیچیده ای می شوند که به سرعت تمام بدن را گرفتار می سازد. از آنجایی که سیستم ایمنی این افراد، ضعیف و سرکوب شده است، این بیماریها به درمان مقاوم بوده و بطور مکرر عود می کنند. عفونتهای فرصت طلب عبارتند از: کاندیدیازیس (برفک)، کوکسیدیوزیس، کریپتوکوکوزیس، کریپتوسپوریدوزیس، سایتومگالوویروس، هرپس سیمپلکس، هرپس زوستر، هیستوپلاسموزیس، مایکوباکتریوم آویوم، پنومونی، پنوموسیستس کارینی، سالمونلوزیس، توکسوپلاسوزیس و توبرکولوزیس (سل).

ابعاد فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ایدز
هرکشور زمانی می تواند رشد اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و علمی داشته باشد که مردمان آن سالم باشند. عده ای از دانشمندان، سلامت را محور توسعه پایدار می دانند زیرا جامعه ای که اعضای آن بیمار و ناتوان و درگیر بیماریهای همه گیر گوناگون باشند، چندان قادر به توسعه نخواهد بود.
به عنوان مثال سازمان مرکزی اطلاعات آمریکا که همواره اوضاع کشورها را زیر نظر دارد به تازگی گزارش فوق محرمانه خود را با عنوان "شکست حکومتها" منتشر کرده است که در آن بالابودن آمار مرگ کودکان زیر یک سال که نماینده وضعیت بهداشتی هر کشور است از عوامل موثر در اوضاع کشور دانسته شده و همراه مواردی چون کودتا، هرج و مرج، جنگ داخلی و … آمده است. یعنی وضعیت بهداشت در کشورهایی که دچار هرج و مرج و آشوب شده اند عاملی موثر و مرتبط با اوضاع نابسامان آن کشورها شناخته شده است.
همه گیری ایدز در جهان تاثیرهای فرهنگی و اجتماعی بسیار عمیقی داشته و درسهای بسیاری به جهانیان داده است.
پیش از این دانشمندان می گفتند تماس جنسی پس از دوران بلوغ هیچ اشکالی ندارد و حتی باید تشویق شود، اما امروز همان دانشمندان معتقدند که برای مبارزه با ایدز اولین تماس "باید" تا حد امکان به تاخیر بیفتد. نشان داده شده است که ختنه کردن پسران شانس به عفونتهای آمیزشی و از جمله ایدز را کاهش می دهد. بنابراین امروزه حتی در کشورهای غیر مسلمان شاهد روی آوردن به این اقدام هستیم.
تاثیرات ایدز بر جهان در ابعاد فرهنگی و اجتماعی بیشتر ویرانگر بوده است. بد نامیها و طرد کردن بی دلیل افراد یکی از این اثرات بوده است. در حالی که مبتلایان به ایدز می توانستند آزادانه و بی هیچ خجالتی در جامعه کنار دیگران در تمامی موقعیتها حضور داشته باشند و به جامعه خدمت کنند.
ایدز دست کم 14 میلیون کودک یتیم را روی دست جامعه بشری گذاشته و بسیاری از مدارس و موسسات را تعطیل کرده است. در کشورهای جنوب صحرای بزرگ آفریقا، شرگتها و موسسات مجبورند برای هر موقعیت شغلی 3 نفر را تربیت کنند تا خیالشان راحت باشد که حتی اگر دو نفر بر اثر ایدز بمیرند، کسی باقی می ماند که کارشان را راه بیندازد. ایدز در این منطقه با آلوده نزدیک به نیمی از بزرگسالان (که بزودی همگی آنها خواهند مرد) خانواده های زیادی را از هم پاشیده است. ایدز عمدتا جوانها را که نیروهای خلاق کار هستند از بین می برد. این بیماری جوانان تحصیل کرده را که کاری را فراگرفته اند و با فکرهای نو می آیند تا آینده کشورشان را بسازند، از کشورها می گیرد و در حقیقت افق آینده کشورها را تیره می سازد.

ایدز و فقر
افراد مبتلا به بیماری ایدز علاوه بر این که به دلیل بیماری نمی توانند به کار خویش ادامه دهند مجبورند هزینه سنگینی را برای درمان نیز بپردازند که این مسئله بار مالی زیادی بر بیماران و خانواده هایشان تحمیل می کند.
ایدز علاوه بر فقیر کردن افراد، کشورها را هم فقیر میکند. همه گیری ایدز در مناطق مختلف جهان به خصوص در منطقه جنوب صحرای بزرگ آفریقا تاثیرات منفی زیادی بر پیشرفت کشورها داشته و این کشورها را با پسرفت مواجه کرده است. به عنوان مثال 30 سال پیش برخی کشورهای آفریقایی با برخی کشورهای جنوب شرقی آسیا از نظر اقتصادی وضع مشابهی داشتند. اما از هنگامی که بیماری ایدز در آفریقا شیوع پیدا کرد این کشورها دچار عقب ماندگی نسبت به همتایان آسیایی خود شدند.
امروزه ثابت شده است که افزایش سلامت وطول عمر مردم یک کشور، رشد و پیشرفت اقتصادی آن کشور را به ارمغان می آورد بنابراین از شاخصهای توسعه یافتگی کشورها به حساب می آیند. بسیاری از کشورهای پیشرفته امروز جهان، تنها پس از نابودی و مهار بیماریها در کشور خود توانستند به پیشرفت دست یابند. پیشرفت انگلستان و فرانسه در زمان انقلاب صنعتی، پیشرفت ایالتهای جنوبی آمریکا در اوایل قرن بیستم و پیشرفت برخی کشورهای جنوب اروپا پس از جنگ جهانی دوم همگی در سایه پیشرفتهای عظیم در زمینه کنترل بیماریها به دست است.
فاجعه تاسف بار ایدز در آفریقا مثالی تکان دهنده دراین زمینه است. بنا بر یک محاسبه، ایدز سالانه بیش از یک سوم کل درآمد کشورهای جنوب صحرای بزرگ آفریقا را نابود می کند و آنها را بیش از پیش به ورطه فقر می کشاند.
ایدز با بیمار کردن و از پای درآوردن انسانها به ویژه جوانان، سرمایه های ارزشمند انسانی این جوامع را نابود و سیستمهای بهداشتی و درمانی و دیگر بخشهای تولیدی و خدماتی را فلج می کند. برخی از این کشورها پیش از بحران ایدز نه تنها فقیر نبودند بلکه جز کشورهای ثروتمند محسوب می شدند. به عنوان مثال، آفریقای جنوبی و بوتسوانا صاحب معدنهای بزرگ الماس و طلا هستند، اما به دلیل ایدز اینک جزو کشورهای فقیر و نیازمند کمک محسوب می گردند.
چرا کشورهای ثروتمند به کشورهای دچار بحران ایدز کمک می کنند؟
دنیای امروز با سرعتی شگفت آور "جهانی شدن" حرکت می کند و با گسترش روز افزون ارتباطات، مرزهای میان کشورها اهمیت پیشین خود را در جداسازی جوامع انسانی از دست داده اند و بیماریها در سراسر جهان از کشوری به کشورهای دیگر سرایت می کند (نگاه کنید به کادر مربوط به بیماری سارس).
بسیاری از بیماریها با روشهایی ساده و ارزان قابل پیشگیری و درمان هستند و بنابراین میزان تلفات ناشی از دسترسی نداشتن به امکانات درمانی و پیشگیری، "باید" کاهش یابد. کمک به کشورهایی که با بیماریهایی چون ایدز دست به گریبانند در قالب کمکهای بشر دوستانه برای مبارزه با ایدز طبقه بندی میشوند که اغلب هم ناکافی است. اما آیا واقعا کمکهای کشورهای پیشرفته و ثروتمند (خواه کمکهای مستقیم و خواه از طریق سازمانهای بین المللی) تنها به دلیل انسان دوستی انجام می گیرد؟
در پاسخ باید گفت: خیر. محاسبات اقتصادی و مالی پیچیده و دقیقی هم که کشورهای پیشرفته انجام می دهند در ورای این کمک ها وجود دارد. برای مثال اقتصاددانان این کشورها حساب کرده اند که اگر کارگران معادن در آفریقا بر اثر ایدز بمیرند، اقتصاد کشورهای اروپایی زیان خواهد دید چون برخی مواد خام ارزان قیمت مورد نیاز کارخانه های اروپایی به میزان کافی تامین نخواهد شد.
بر این اساس، اقتصاددانان و دولتهای متبوع خویش توصیه می کنند که سهمی هر چند ناچیز از درآمد ملی خود را برای کمک به حفظ سلامت در کشورهای فقیر دچار بحران ایدز اختصاص دهند تا در درازمدت منافع اقتصادی کشورهایشان به خطر نیفتد.

پرهیز از رفتارهای پرخطر؛ کلید مبارزه با ایدز
چرا از آموزش به عنوان راهکاری اساسی برای رویارویی با ایدز یاد می شود؟
زیرا برای در پیش گرفتن شیوه سالم زندگی و پیشگیری از بیماریها و خطرات، نخست افراد باید این شیوه ها را بیاموزند. بنابراین از هدفهای مهم این آموزشها، پیشگیری است.
رمز پیشگیری، پرهیز از رفتارهای پر خطر است. رفتارهایی که می توانند خطرهایی برای حال و آینده زندگی ما ایجاد کنند، "رفتارهای پرخطر" یا رفتارهای ناسالم نامیده می شوند. سیگار کشیدن، اعتیاد، بی بند و باری جنسی، نجوشاندن کنسرو ماهی پیش از مصرف، نوشیدن الکل، ورزش نکردن، زیاده روی در خوردن غذاهای ناسالم و بی ارزش مانند پفک، رانندگی با سرعت غیر مجاز، عدم استفاده از کلاه و کمربند ایمنی، ترقه بازی، عدم استفاده از دودکش مناسب برای وسایل گرمایشی، جوشکاری بدون ماسک محافظ و … نمونه هایی از رفتارهای پرخطر هستند که می توانند سلامت انسان را به خطر بیندازند و حتی سبب مرگ شوند. رفتارهایی که در مقابل این مثالها قرار می گیرند رفتارهای سالم نام دارند.
گاهی امکان ندارد بیماری را به طور کامل از میان برداشت و ریشه کن کرد، بلکه می توان با کاهش رفتارهای پرخطر و زندگی به شیوه ای سالم، از گسترش آن بیماری جلوگیری کرد (بیماریهای قلبی و ایدز مثالهای خوبی د راین زمینه اند). به همین دلیل سازمان جهانی بهداشت در سال 2002 میلادی "کاهش خطرات، پیشبرد زندگی سالم" را شعار خود قرار داده است. به عنوان مثال از شعار "مهمترین راه کنترل بیماری ایدز خویشتنداری و بهداشت جنسی پیش از ازدواج، کاهش سن ازدواج و پرهیز از هرگونه بی بند و باری جنسی است" می توان یاد کرد.

اعتیاد: نمونه یک رفتار پر خطر
اعتیاد از رفتارهای پرخطری است که می تواند بسیاری از بیماریها و عوارض جسمی و روانی از جمله ایدز را در پی داشته باشد.
اعتیاد یعنی وابستگی جسم و روان به ماده ای که بر آدمی تا می گذارد. این ماده می تواند سیگار، الکل، مواد افیونی مانند تریاک و هرویین، مواد توهم زا مانند حشیش، ماری جوانا، ال اس دی و اکستاسی (اکس)، مواد محرک مثل کوکائین و آمفامین، دراوهای آرامبخش و خواب آور یا برخی انواع چسب ها و مواد فرار باشد.
از ویژگیهای اعتیاد می توان میل شدید به مصرف ماده اعتیاد آور، کنترل ناپذیری میزان مصرف، خماری در صورت نرسیدن آن ماده، عادت کردن به مقدارهای قبلی استفاده شده و نیاز به مقادیر بیشتر برای رسیدن به لذت، نادیده گرفتن علاقه های دیگر و ادامه مصرف با وجود زیان و آسیبهای آشکار پدید آمده را نام برد.
بنا بر آمارها 2/1 میلیارد نفر در جهان یعنی یک سوم بزرگسالان جهان سیگار می کشند و مصرف الکل هم به جز در میان مسلمانان بسیار بالاست.
سیگار و الکل هر چند شاید به ظاهر ربطی به ایدز نداشته باشند، اما نقش "جاده صاف کن" را بازی می کنند. مصرف سیگار و الکل معمولاً در سنین پایین شروع می شود و بعدها به اعتیاد به مواد مخدر، محرک و توهم زا منجر می گردد، بنابراین اصلا نباید آنها را دست کم گرفت.
زمانی این تصور نادرست وجود داشت که سیگار تفریح خاص انسانهای باشخصیت، ثروتمند و با فرهنگ است. اما امروزه آمارها چیز دیگری می گویند: بین شیوع بالای مصرف سیگار در هر کشور و عقب ماندگی آن رابطه مستقیم وجود دارد و در مجموع بیشترین تعداد سیگار در کشورها را هم کسانی مصرف می کنند که فقیر ترین افراد آن جامعه و دارای کمترین تحصیلات هستند.
الکل به صورت مستقیم (مانند فقر، بیکاری و اعتیاد) به عنوان عامل مساعد کننده همه گیری ایدز در جهان شناخته شده است.
در مطالعات انجام شده، میان مصرف الکل و شیوع ایدز در آفریقا رابطه مستقیمی وجود داشته است. علت احتمالی این امر آن است که الکل قدرت تصمیم گیری، تسلط و خودداری فرد را از او می گیرد و باعث می شود که فرد در شرایط مستی، بی محابا به هر رفتار پرخطر و نادرستی تن در دهد و به زیان آن فکر نکند. رواج نوشیدن الکل در جامعه باعث گسترش بی بند وباری، اعتیاد و ایدز می شود.
مواد مخدر و توهم زا از نظر تاثیر شیوع ایدز، شبیه الکل اما بسیار بدتر از آن هستند. معتادان، مواد مخدر و توهم زا را به روشهای مختلف مصرف می کنند که تزریق مواد مخدر با سرنگ یا سوزن مشترک با دیگران از همه خطرناک تر است. همچنین رفتارهای پرخطر دیگر مانند خالکوبی و حجامت میان معتادان شایع تر است. معتادان به دلیل نیازی که به مواد مخدر دارند برای تامین آن حاضرند هر کاری بکنند. از سوی دیگر فرد معتاد زمانی که مواد مخدر مصرف می کند تسلط و خوداریش را در تصمیم گیریها از دست می دهد و واقعیتها را نادرست و حتی وارونه می بیند، به همین سبب به آسانی فریب می خورد و حتی کارهایی که قصد انجام آن را نداشته است و بعدا از انجام آن پشیمان می شود را انجام می دهد.
متاسفانه در سالیان اخیر مصرف سیگار، مواد مخدر و توهم زا در کشورهای در حال توسعه به خصوص در میان نوجوانان و جوانان شیوع بیشتری پیدا کرده است. این مواد غیر از تاثیر مهمی که بر گسترش ایدز دارند، بسیاری آسیبهای دیگر را نیز در پی دارند. هرویین حتی با یک بار مصرف می تواند باعث اعتیاد شود. مصرف حشیش حتی در همان بار اول می تواند به روانپزشکی برگشت ناپذیر برای همه عمر بینجامد. مصرف اکستاسی می تواند باعث مرگ ناگهانی فرد مصرف کننده شود. این ماده سبب مرگ سلولهای مغزی می گردد. توهم ناشی از ال اس دی سبب احساس دروغین قدرت و اختلال در درک درست مکان و درنتیجه رفتارهایی مانند پریدن از بالای ساختمانها یا پریدن جلوی اتومبیلها در بزرگراهها می شود.

اعتیاد تزریقی
اگر اعتیاد بدترین شکل وقت گذرانی و تفریح باشد، اعتیاد تزریقی بدترین نوع اعتیاد است. نسبت به اعتیاد استنشاقی، اعتیاد تزریقی خطرات و آسیبهای فراوانتری دارد که ذیلاً به آن اشاره می شود:
1) ممکن است فرد به علت استفاده از سرنگ با سوزن مشترک که آلوده به خون دیگران است، به بیماریهای بسیار خطرناک و کشنده ای مانند هپاتیت و ایدز دچار شود.
2) معمولا چون تزریق به صورت بهداشتی و استریل صورت نمی گیرد، عفونت رگها، عفونت محل تزریق و آبسه در محل تزریق (معمولا دستها و کشاله های ران) پدید می آید.
3) معمولا چون مرحله پیشرفته تری از اعتیاد است، ترک آن دشوارتر است.
4) معتادان تزریقی برای خنثی کردن خاصیت اسیدی برخی مواد، موادی قلیایی مانند جوش شیرین را نیز به همراه مواد مخدر به خود تزریق می کنند که خود آسیبهای دیگری در پی دارد. همچنین گاهی با این تصور نادرست که فیلتر سیگار می تواند به عنوان صافی برای محلول تزریقی عمل کند، ذرات مواد مرگباری را به درون رگهای خود تزریق می کنند.
5) احتمال مرگ بر اثر اضافه شدن مواد تقلبی به ماده مخدر بیشتر است. مثلا برای تقلب هرویین را که گران است با گچ، آهک، تالک، یا موادی از این دست مخلوط می کنند که تزریق این مواد می تواند به دلیل مسدود کردن رگها باعث مرگ یا سیاه شدن و قطع شدن عضو شود. همچنین فرد ممکن است به این مواد تقلبی حساسیت نشان بدهد و بر اثر شوک ناشی از آن بمیرد.
6) احتمال مرگ بر اثر مصرف مقدار بیش از حد ماده مخدر بر اثر اشتباه یا به عمد در اعتیاد تزریقی زیاد است.
7) معتادان تزریقی کم کم حاضر می شوند که در شرایط نیاز بیش از حد، هر مایعی را با تریاک یا هرویین مخلوط کرده و به خود تزریق کنند. دیده شده است که معتادان تزریقی در شرایطی که دسترسی به آب نداشته اند، ماده مخدر را در بزاقهای جمع شده و یا حتی ادار خود حل کرده و تزریق کرده اند.
8) کسانی که اعتیاد تزریقی دارند با چند بار تزریق در هر رگ خود دیواره آن را به قدری پاره و زخمی می کنند که دیگر قابل استفاده نیست و سپس سعی می کنند رگ دیگری برای تزریق پیدا کنند، این سرنوشتی است که به تدریج همه رگهای آنها به آ‎ن دچار خواهند شد.
همان طور که متوجه شده اید، اعتیاد تزریقی تهدیدی عمده برای سلامتی و به راستی نوعی خودکشی است. متاسفانه در ایران طبق گزارشهای جهانی 200 تا 300 هزار نفر معتاد تزریقی وجود دارد که حدود یک درصد آنها به اچ آی وی آلوده شده اند و یا به بیماری ایدز مبتلا گشته اند. دیگر رفتارهای پرخطر نیزدر این گروه شایع هستند. مثلا با وجود آن که 30 درصد معتادان تزریقی ایران ازدواج کرده اند، اما بسیاری از آنها را نیز تهدید می کنند. این افراد جرمهای بیشتری هم مرتکب می شوند و بیشتر به زندان می افتند. بیش از 95 درصد معتادان تزریقی در زندان از سرنگ های مشترک استفاده می کنند. شیوع اچ آی وی و ایدز در میان معتادان تزریقی زندانی ایران 12 درصد است که رقمی بسیار بالا و نگران کننده به شمار می رود.
در تحقیقی اکثریت معتادان تزریقی مورد بررسی در گروه سنی 20 تا 29 بوده اند که اکثر آنها تحصیلاتی در حد راهنمایی و پایین تر داشته اند و هر چه میزان تحصیلات کمتر و سن شروع اعتیاد پایین تر بوده میزان آلودگی این معتادان به اچ آی وی بیشتر بوده است.

ایدز در ایران
اولین مورد ایدز در ایران در سال 1366 در کودک 6 ساله ای که مبتلا به هموفیلی بود، گزارش شد. افراد مبتلا به هموفیلی به دلیل مشکل انعقادی مادرزادی، اگر دچار خونریزی شوند خونشان بند نمی آید و به همین دلیل باید عوامل انعقادیی که از خون دیگران گرفته شده است به آنها تزریق شود سرانجام مشخص شد عوامل انعقادیی که این کودک دریافت کرده است از اروپا وارد شده و به اچ آی وی آلوده بوده است. متاسفانه چون در آن زمان هنوز شناخت چندانی نسبت به اچ آی وی وجود نداشت، خون و فراورده های خونی در سازمان انتقال خون که مسئول تهیه خون و فراورده های خونی برای بخش پزشکی کشور است، از این نظر بررسی نمی شدند. به تدریج موارد آلودگی به اچ آی وی افزایش یافت و تا 21/3/1380 به 2721 نفر و تا 1/1/82 به 4846 نفر رسید. این آمار در تاریخ 1/7/84 به 11930 نفر افزایش

پدیده کوه یخ
دانشمندان دریافته اند که اندازه واقعی وجود بیماریهایی مانند ایدز بسیار بیشتر از مقداری است که گزارش می شود و د رآمارها منعکس می گردد یعنی بخش بزرگی از مبتلایان به این بیماریها در جامعه ناشناخته هستند، درست مانند کوه یخ شناوری که تنها نوک آن از آب بیرون آمده است و بیشتر آن در زیر آب از نظرها پنهان است. در شاخه ای از علم پزشکی که به شیوع بیماریها می پردازد، کسانی که بیماری آنها شناخته شده است به قیمت آشکار کوه یخ و بیمارانی که همچنان ناشناخته مانده اند، به بقیه بدنه کوه یخ که در زیر آب پنهان است تشبیه می شوند. در ایدز نیز وجود معدودی از بیماران شناخته شده، همانند پدیده کوه یخ می تواند نشانه وجود تعداد بسیار بیشتری از بیماران در جامعه باشد. یافت. در ابتدا، علت شیوع بیماری بیشتر ناشی از دریافت فراورده های خونی آلوده بود، اما به تدریج این بیماری در زندانها و میان معتادان تزریقی شیوع پیدا کرد تا جایی که امروزه حدود دو سوم موارد ابتلا به اچ آی وی در ایران (4/66 درصد) ناشی از اعتیاد تزریقی است. سایر علل شایع اچ آی وی در صد از موارد اچ آی وی گزارش شده در ایران، علت ابتلا به بیماری مشخص نشده است. در حال حاظر بنا یه تخمینها یک دهم درصد جمعیت 15 تا 49 ساله ایران دچار عفونت اچ آی وی هستند.
در ایران 5/95 درصد از مبتلایان به اچ آی وی و ایدز مرد تنها 5/4 در صد زن بوده اند زیرا تاکنون ایرانیها بیشتر به دلیل اعتیاد تزریقی به ایدز مبتلا می شده اند و اعتیاد تزریقی در مردان بسیار شایع تر از زنان است. اغلب موارد ابتلا به اچ آی وی و ایدز در ایران د رسنین 15 تا 49 سالگی رخ می دهند و تا کنون تنها تعداد کمی کودک مبتلا (زیرا 15 سال) در کشورشناسایی شده اند.
البته همیشه آمارهای اچ آی وی و ایدز گزارش شده در کشورها بسیار کمتر از مقدار واقعی است. دانشمندان این امر را به عنوان پدیده کوه یخ می شناسند. یکی از علتهایش این است که افراد آلوده به اچ آی وی گاهی تا 10 سال و حتی بیشتر بدون علامت هستند و بنابراین دلیلی ندارد که به پزشک مراجعه کنند و بیماریشان تشخیص داده شود. دلیل دیگر این است که بسیاری از این بیماران بر اثر عوارض ایدز مانند سرطان یا سینه پهلو می میرند و بیماری واقعی آنها تشخیص داده نمی شود. علت سوم این است که این بیماران گاهی از ترس بدنام شدن، بیماری خود را تا آنجا که امکان دارد از دیگران و حتی از پزشکان پنهان می کنند.
در خود ایران هم تفاوت های زیادی از نظر شیوع آلودگی به اچ آی وی میان مناطق مختلف وجود دارد. مطابق برآوردها، دست کم 2200 نفر در ایران به درمان ضد ایدز نیاز دارند که تا سال 1383 تنها 600 نفر از آنان تحت درمان قرارگرفته اند. اگر هر چه زودتر در کشور اقدامهای جدی و فراگیر برای آموزش همگانی و دسترسی آسان و ارزان به مشاوره، آزمایش و درمانهای مورد نیاز صورت نگیرد و از آن مهم تر اگر خود مردم اهمیت این بیماری را درک نکنند و سعی در مراقبت از خویش و دیگران نداشته باشند، کشور ما نیز در آینده ای نه چندان دور با فاجعه ای بهداشتی دست به گریبان خواهد بود.

برآورد تعداد مبتلایان به اچ آی وی و ایدز در ایران در پایان سال 2004 میلادی
تخمین اچ ای وی ایدز در بالغ ها و کودکان
31000
کمترین تخمین
10000
بیشترین تخمین
61000

گسترش ایدز در جهان
بنا بر تخمین روزانه 14000 نفر در جهان به ویروس اچ آی وی آلوده می شوند و این یعنی یک فرد آلوده جدید در هر 6 ثانیه تا سال 2004، 25 میلیون نفر در جهان در اثر ایدز جان خود را از دست داده اند ونزدیک به 50 میلون نفر دیگر هم به این ویروس مبتلا هستند. این در حالی است که تنها در سال 2004 سه میلیون نفر بر اثر این بیماری جان سپردند و پنج میلیون نفر دیگر هم به ویروس آلوده شدند.
البته شیوع و گسترش ایدز در سراسر جهان از یک الگوی ثابت پیروی نمی کند بلکه این مقوله تابعی است که بر حسب شرایط فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی دچار تغییر می شود. دانشمندان از ابتدای گسترش ایدز 3 نوع الگوی گسترش برای این بیماری را شناسایی کرده اند:
الگوی اول مربوط به آمریکای شمالی، اروپای غربی، استرالیا و نیوزیلند بود. اینها از نخستین کشورهایی هستند که ایدز در آنها کشف شد و در ابتدا به نظر می رسید گه با شدیدترین نوع بحران رو به رو هستند.
در این دسته کشورها که بیشترشان ثروتمندند و میزان باسوادی در تقریبا همه آنها نزدیک به 100 درصد است، آموزش همگانی پیشگیری از ایدز از همان ابتدای شیوع بیماری به صورت گسترده ای شروع شد و داروهای ضد ایدز پس از ساخت به سرعت در اختیار همه نیازمندان قرار گرفتند.
همچنین کشورهای نامبرده به مدد دانش فراوانشان، پژوهشهای بسیاری درباره ایدز، چگونگی شیوع آن و نوع ارتباط عامل بیماری زا با محیط انجام داده اند و درنتیجه موفق به کشف موثرترین روشهای مراقبت و آموزشهای پیشگیری شدند و همین دستاوردها را با کارآمدی و دقت به کار بردند. به سبب همین تلاشها تقریبا در همه این کشورها در 10 سال گذشته شاهد کاهش موارد مرگ بر اثر ایدز بوده ایم و به نظر می رسد آنان دست کم توانسته اند جلوی رشد بی رویه بیماری را بگیرند و آن را تحت کنترل درآورند.
بیشترین درصد شیوع ایدز در این کشورها مربوط به آمریکا و به میزان 6% است، اما در این کشور هم میزان مرگ ناشی از ایدز پس از 1995 میلادی کاهش یافته است.
الگوی دوم که خطرناکترین الگوی همه گیری ایدز به شمار می رود، مربوط به کشورهای واقع در جنوب صحرای بزرگ آفریقا است. گمان می رود سرچشمه بیماری نیز در این ناحیه باشد. هم اکنون نزدیک به سه چهارم کل موارد آلودگی به اچ آی وی در این منطقه دیده می شود.
درجه فقر و بی سوادی در این کشورها بسیار بالاست و در برخی از آنها حتی تا نزدیک به 40 در صد از افراد 15 تا 49 ساله آلوده به اچ آی وی هستند و به زودی در اثر ابتلا به ایدز خواهند مرد. در این کشورها آموزش و پیشگیری به شکل مناسبی نمی گیرد و درمانهای ایدز که اغلب گران قیمت هستند تا همین اواخر در دسترس بیشتر مردم نبودند. شایع ترین علت گسترش بیماری در این دسته از کشورها روابط جنسی با جنس مخالف است و بنابراین مردان و زنان به یک اندازه دچار بیماری هستند (شیوع بیماری حتی در زنان اندکی بیشتر است). با توجه به فراوانی زنان آلوده به بیماری، انتقال ویروس از مادر به جنین نیز در این کشورها شایع است و کودکان بسیاری مبتلا به ایدزند. در جدول 1 نام برخی از این کشورها و میزان شیوع آلودگی ب اچ آی وی در افراد 15 تا 49 ساله آنها آمده است.
الگوی سوم مرتبط است به گسترش ایدز در بقیه کشورهای جهان. اینها کشورهایی هستند که بیماری دیرتر از همه به آنها رسیده است. این دسته همگی در حالتی میان الگوهای یک و دو هستند و آینده مشخص خواهد کرد که جزو کدام یک از الگوها قرار خواهند گرفت. کشور ما ایران هم در این دسته جای می گیرد. در این کشورها اگر از آموزش پیشگیرانه و اقدامات درمانی به درستی استفاده شود می توان امیداوار بود که همه گیری شدید بیماری بوجود نیاید یا کنترل شود، و گرنه به دلیل زیاد بودن جمعیت جوان شاهد رشد انفجاری بیماری در آنها خواهیم بود.
در این میان شیوع بیماری در کشورهای اروپایی شرقی و جنوب شرقی آسیا بالا و به سرعت در حال افزایش است، اما چنین به نظر می رسد همه گیری بیماری در چین، هند و خاورمیانه هنوز به حد بسیار بالایی نرسیده باشد. هر چند در برخی از این کشورها نیز اخیرا شاهد افزایش آمار افراد آلوده به ویروس هستیم.
تبعات سهمگین ایدز برای جهان تنها محدود به عواقب مستقیم بیماری نیست. این بیماری سبب شیوع بسیاری از بیماریهای دیگر و منشا ناتواناییهای جسمی و روانی می باشد و بنابراین میزان خسارتهای به بار آمده توسط آن فراتر از مرگ و میرهای است که مستقیما از ایدز منشاء می گیرد. اچ آی وی و ایدز دلیل نزدیک به 5 درصد مرگها در جهان (یعنی یکی از هر 20 مورد مرگ) و 7/5 درصد از خسارتهای ناشی از بیماری ها در جهان محسوب می شود. حتی اگر فقط مرگ و میر ایجاد شده را در نظر بگیریم، ایدز چهارمین بیماری کشنده در جهان پس از سکته قلبی، سکته مغزی و سینه پهلو (ذات الریه) است.

شیوع اچ ای وی و ایدز در بزرگسالان (15 تا 49 ساله) کشورهای جنوب صحرای بزرگ آفریقا
نام کشور
شیوع آلودگی به اچ آی وی (درصد)
سورازیلند
8/38
بوتسوانا
3/37
لسوتو
9/28
زیمباوه
6/24
نامیبیبا
3/21
آفریقای جنوبی
3/24-8/17
زامبیا
5/16
مالاوی
2/14
آفریقای مرکزی
5/13
موزامبیک
2/12

آماز ایدر در جهان
* مبتلایان به ایدز و اچ آی وی در سال 2002

42 میلیون نفر
* تعداد افرادی که به تازگی در سال 2002 به ویروس اچ آی وی مبتلا شده اند

5 میلیون نفر
* میزان مرگ و میر به علت ایدز در سال 2002

3 میلیون و صد هزار نفر
* تعداد کلی مرگ و میر بعلت ایدز از ابتدای پیدایش این بیماری تا سال 2001

21 میلیون و هشتصد هزار نفر

اهمیت بهداشت مدارس
مدرسه به عنوان یک ساختار اجتماعی، برای آموزش، محیطی را فراهم می نماید که کودک در آن سال های حساس زندگی خود را سپری می کند. هنگامی که کودک، دبستان را آغاز می کند شش سال از عمرش گذشته است و از محیط خانه به واحد اجتماعی مدرسه وارد و با محیط و با خطرات تهدید کننده سلامتی، تماس بیشتری پیدا می کند. کودک در مدرسه، فردی از افراد جامعه کوچک مدرسه است، به علاوه عضوی از اعضاء یک خانواده نیز می باشد که مجموع آن ها جامعه و اجتماع را تشکیل می دهد لذا با ارائه خدمات در مدارس خدمات بهداشتی به جامعه نیز گسترش می یابد. بهداشت مدارس در سیاست بهداشتی و راهبرد کلی سرمایه گذاری های بهداشتی درمانی کشور و مجموعه برنامه های توسعه و رفاه اجتماعی جایگاه و اهمیت ویژه دارد زیرا:
* مدرسه بعد از خانواده مهمترین نقش را در سلامت کودک دارد. دانش آموز درمدرسه علاوه بر یادگیری مهارت خواندن و نوشتن، اطلاعات، نگرش ها و رفتارهای جدید را می آموزد.
* بیش از 18 میلیون دانش آموز در 9700 آموزشگاه سراسر کشور در کنار 900000 معلم به تحصیل اشتغال دارند، به علاوه نزدیک به دو سوم از مدارس به ویژه مدارس ابتدایی در نقاط روستایی کشور استقرار دارند. کثرت جمعیت دانش آموزان و وضعیت پراکندگی و استقرار مدارس بیانگر اهمیت بهداشت مدارس می باشد.
* علی رغم تلاش ها و موفقیت های سال های اخیر، هنوز تعدادی از مدارس کشور فاقد امکانات و تسهیلات بهداشتی می باشند فضاهای آموزشی از استانداردهای لازم برخوردار نمی باشند همچنین هنوز بیماریهای واگیردار، بیماریهای مختلف چشم، دهان و دندان، اختلات شنوایی، قلبی و عروقی، بیماریهای انگلی، کمبودهای تغذیه ای و بالاخره اختلات رفتاری، سلامت دانش آموزان را تهدید می کند و موجب مشکلاتی در فراگیری و افت تحصیلی آن ها می شود و این در حالیست که شناخت به موقع و رفع مشکلات دانش آموزان، اقدامی موثر و سنجیده در بهبود سلامت و پیشرفت آموزش آنها خواهد بود.
اگر در هر یک از مراحل اولیه زندگی نیازهای روانی، اجتماعی، فیزیولوژیک و یا آموزشی دانش آموزان به موقع تامین نشود در دوره های بعدی زندگی جبران عوارض ایجاد شده امکان پذیر نیست و یا به دشواری جبران می شود برای رشد و توسعه یک نسل و بهبود و تکامل نسل بعد، راهکار اصولی آنست که برای بهداشت مدارس سرمایه گذاری شود.
* قریب یک سوم جمعیت کشور در زمان معین در مکان های مشخص با آمادگی کامل جهت یادگیری حضور می یابند که این امرعلاوه بر سهولت دسترسی به گروه های هدف، دستیابی به اهداف بهداشتی را سهل تر می سازد.
* برخورداری دانش آموزان (در بعد فردی و اجتماعی) از امکانات بهداشتی و مراقبتی مناسب اثرات مطلوب بسیار دارد، از جمله نیروی درک و دریافتی آن ها را به حداکثر می رساند و با جلوگیری از افت ناموجه تحصیلی و در نتیجه از اتلاف سرمایه های وسیع می کاهد.

تاریخچه بهداشتمدارس در کشورهای مختلف و ایران
1) توجه به اهمیت و پرورش بهداشت مدارس در کشورهای مختلف جهان همزمان نبوده است و از نظر تاریخی کیفیت عمل و برنامه ریزی و فعالیت های بهداشت مدارس در کشورهای مختلف متفاوت می باشد. شاید اولین اقدام در زمینه بهداشت مدارس مربوط به کشور فرانسه باشد، این کشور همراه طرح آموزش علمی خود در سال 1793 میلادی ماده ای را در رابطه با بهداشت مدارس و انتخاب یک نفر پزشک به عنوان مسئول بهداشت مدارس به تصویب رساند.
2) در ایالت متحده آمریکا ویلیام الکوت (Alcott) اولین اقدام در زمینه بهداشت مدرسه را در سال 1837 و درباره نحوه ساختمان و محیط مدرسه نمود.
3) در کشور هلند بهداری آموزشگاه ها درسال 1868 با استخدام دو نفر پزشک پایه گذاری شد، و سپس در سال 1942 اولین قانون مربوط به بهداشت مدارس به تصویب رسید.
در انگلستان آغاز کار بهداشت مدارس از سال 1907 و تحت نظارت ادارات آموزش محلی درآمد، در سال 1919 ریاست پزشکان وزارت بهداری با حفظ سمت به ریاست بهداشت مدارس نیز مصوب شد و در بیشتر مدارس محل خاصی هم برای کادر بهداشتی در نظر گرفته شد.
ب- تاریخچه بهداشت مدارس و تحولات سازمانی آن در ایران
1) در سال 1290 شمسی مدارس جدید در ایران تاسیس گردید در سال 1293 هیاتی از پزشکان ایرانی و اروپایی مقیم تهران تشکیلاتی به نام مجلس حفظالصحه برای مراقبت بهداشت عمومی بوجود آوردند. در اواخر همین سال دکتر علی اکبر خان (اعتماد السلطنه) به سمت مفتش صحی مدارس منصوب شد.
2) در سال 1314 سازمانی بنام "صحیه مدارس" در وزارت معارف واوقاف وصنایع مستظرفه آنزمان بوجود آمد. این اداره در سال 1318 ضمیمه دانشکده پزشکی تهران گردید. آیین نامه بهداری مدارس در سال 1315 در دو فصل و بیست و یک ماده تصویب گردید. در سال 1320 دوباره به عنوان دفتر کل بهداری آموزشگاه ها به تشکیلات وزارت معارف پیوست و پس از آن به اداره کل بهداری آموزشگاه ها تغییر نام داد.
3) در سال 1326 صحیه مدارس، مجددا ضمیمه وزارت فرهنگ شد. در سال 1348 سازمان اداره بهداری آموزشگاه های کل کشور به اداره کل بهداری آموزشگاه های کشور تغییر نام یافت و در سال 1350 به منظور تربیت نیروی انسانی برای اولین بار دوره دو ساله آموزش مراقبین بهداشت برقرار گردید. در اسفند ماه سال 1375 اداره کل بهداری آموزشگاه ها با تغییر نام به اداره کل بهداشت مدارس، از وزارت آموزش و پرورش جدا و ضمیمه وزارت بهداری شد. پس از مدتی این اداره کل بهداشت خانواده را تشکیل داد.
4) در سال 1373 بعد از انتقال مراقبین بهداشت به آموزش و پرورش، بهداشت مدارس از اداره کل بهداشت خانواده منتزع گردید و به صورت اداره مستقل در وزارت بهداشت و درمان فعالیت نمود. در سال 1379 با تصمیم معاون بهداشتی وقت بهداشت مدارس ضمیمه دفتر بهداشت دهان و دندان گردید. در حال حاضر با تصویب ساختار تشکیلاتی جدید وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی وظیفه بهداشت مدارس قانونا به عهده دفتر سلامت جوانان و مدارس می باشد.

فهرست مطالب
اهمیت بهداشت در جلوگیری از ایدز 1
تعریف ویروس ایدز 1
تاریخچه ایدز 1
اهمیت آموزش بهداشت در پیشگیری از ایدز 3
نحوه بیماریزایی ایدز 4
ویروسها 4
رتروویروسها 5
علائم ایدز و روشهای تشخیص آن 5
عوارض ایدز 6
عوارض روانی ایدز 7
راههای انتقال اچ آی وی و ایدز 8
احتمال عفونتزایی هر یک از راههای معمول انتقال ایدز 9
ایدز از این راه ها منتقل نمی شود: 9
نحوه پیشگیری از ایدز 9
پیشگیری از ایدز 10
پیشگیری اولیه 11
پیشگیری ثانویه 12
ارزیابی بیماران مبتلا به ایدز 12
دوره پنجره 12
از ایجاد عفونت تا پیدایش بیماری مزمن 12
معاینه کامل 12
گرفتن شرح حال بیماران 13
آزمایشهای تشخیصی 14
درمان مبتلایان به ایدز 15
درمان غیر دارویی 18
بیماریهای مرتبط با ایدز 18
ابعاد فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ایدز 18
ایدز و فقر 19
پرهیز از رفتارهای پرخطر؛ کلید مبارزه با ایدز 21
اعتیاد: نمونه یک رفتار پر خطر 22
اعتیاد تزریقی 23
ایدز در ایران 24
پدیده کوه یخ 24
گسترش ایدز در جهان 26
آماز ایدر در جهان 29
اهمیت بهداشت مدارس 29

32


تعداد صفحات : 33 | فرمت فایل : word

بلافاصله بعد از پرداخت لینک دانلود فعال می شود