ابزار سنجش خانواده1
تهیه کنندگان: ناتان بی اپشتاین ، لارنس ام.بالدوین ،و دوان اس.بیشاب2
" ابزار سنجش خانواده " یک پرسشنامه 60 سوالی است که برای سنجیدن عملکرد خانواده بنا بر الگوی مک مستر3 تدوین شده است.این الگو خصوصیات ساختاری ، شغلی و تعاونی خانواده را معین می سازد و شش بعد از عملکرد خانواده را مشخص می کند.این ابعاد از این قرار است: حل مشکل ، ارتباط ، نقشها ، همراهی4 عاطفی ، آمیزش5 عاطفی و کنترل رفتار . لذا " ابزار سنجش خانواده " متناسب با این شش بعد ، از شش خرده مقیاس برای سنجیدن آنها ، بعلاوه یک خرده مقیاس هفتم مربوط به عملکرد کلی خانواده تشکیل شده است یک مقیاس درجه بندی بالینی هم وجود دارد که مشاوران و متخصصان بالینی از آن برای سنجیدن عملکرد خانواده استفاده می کنند.
هنجارها
" ابزار سنجش خانواده " بر اساس پاسخهای 503 نفر که 294 نفر از آنها عضو 112 خانواده بودند ساخته شده است. از خانواده های گروه نمونه ،93 خانواده عضوی داشتند که در یک بیمارستان روانی بزرگسالان بستری بوده است. 209 فرد باقی مانده از گروه نمونه را دانشجویان درس مقدماتی روان شناسی تشکیل می داد . داده های جمعیتی دیگری در اختیار نیست. میانگین و انحراف استاندارد برای نمونه های بالینی وغیر بالینی از این قرار است:
جدول شماره 1
عنوان خرده مقیاس
گروه بالینی
گروه غیر بالینی
انحراف استاندارد
حل مشکل (ح م)
ارتباط (ا)
نقشها (ن)
همراهی عاطفی (ه ع)
آمیزش عاطفی (آ ع)
کنترل رفتار (ک ر)
عملکرد کلی (ع ک)
20/2
15/2
22/2
23/2
05/2
90/1
96/1
38/2
37/2
47/2
42/2
23/2
02/2
26/2
44/0
48/0
39/0
57/0
48/0
39/0
53/0
گرچه پرسشنامه فعلی 60 سوالی است، اما مطالعات اولیه مبتنی بر یک مقیاس 53 سوالی بود. هفت سوال اضافه شد که نتایج گزارشها نشان می دهد بر اعتبار خرده مقیاسهایی که سوالها به آنها اضافه شد ، افزوده است .سوالهای خرده مقیاسها در پرسشنامه مشخص شده اند. فرم 53 سوالی این مقیاس توسط نجاریان، ملانقی و نوروزی در ایران مورد استفاده قرار گرفته است .
FAD ( ابزار سنجش خانواده)
در زیر عباراتی درباره خانواده نوشته شده است . لطفا هر عبارت را با دقت مطالعه نمایید و مشخص کنید که این عبارت تا چه حد توصیف خانواده خود شماست. لازم است پاسخ شما مطابق نظرتان درباره خانواده خود باشد.
برای هرعبارت چهار پاسخ وجود دارد که شما باید پاسخ مورد نظر خود برای هر عبارت را از بین آنها انتخاب کنید. پاسخهای ممکن برای هر عبارت و ارزش عددی آنها از این قرار است :
1= قویا موافقم: اگر احساس می کنید که عبارات خیلی خوب خانواده شما را توصیف می کند ، عدد 1 را برای آن انتخاب کنید.
2= موافقم: اگر احساس می کنید که عبارت در اکثر موارد توصیفی از خانواده شماست، عدد 2 را برای آن انتخاب کنید.
3= مخالفم: اگر احساس می کنید که عبارت در اکثر موارد توصیف خانواده شما نیست ، عدد 3 را برای آن انتخاب کنید.
4= قویا مخالفم: اگر احساس می کنید عبارات ابداً توصیف خانواده شما نیست ، عدد 4 را برای آن انتخاب کنید.
سعی نکنید مدت زیادی به هر عبارت فکر کنید ، بلکه به هر عبارت هرچه سریعترو صادقانه تر پاسخ دهید.اگر برای پاسخ به عبارتی مشکل داشتید، پاسختان اولین واکنش شما نسبت به عبارت باشد. لطفاً به تمام عبارات پاسخ دهید و پاسخ خود را در محلی که در سمت راست شماره هر عبارت معین شده، بنویسید.
……… 1. برنامه ریزی فعالیت های خانوادگی ما دشوار است ، چون ما یکدیگر را به درستی درک نمی کنیم. (ع ک)
………. 2. ما اکثراً مشکلات روزمره خانواده را حل می کنیم.(ح م)
………. 3. وقتی یکی از اعضای خانواده ما ناراحت باشد، بقیه علت آن را می دانند.(ا)
………. 4. وقتی در خانواده ما از کسی کاری خواسته می شود ، باید پیگیر بود تا به انجام برسد. (ن)
………. 5. اگر کسی در خانواده ما دچار مشکل شود، سایرین هم درگیر حل آن می شوند. (ه ع)
……….6. ما در هنگام بحران می توانیم روی حمایت بقیه اعضای خانواده حساب کنیم.(ع ک)
………. 7. هر گاه یک وضعیت اضطراری پیش می آید، نمی دانیم چه بکنیم. (ک ر)
………. 8. گاهی خانه از چیزهای مورد نیاز ما خالی می شود.( ع ک)
………. 9. ما از ابراز مهر و محبت به یکدیگر اکراه داریم. (ه ع)
……….10. ما خواستار آن هستیم که اعضاء به وظایف خانوادگی خود عمل کنند.(ن)
……….11. ما نمی توانیم با یکدیگر درباره احساس غم وغصه خود صحبت کنیم.(ع ک)
……….12. معمولا به تصمیمات خود برای حل مشکلات عمل می کنیم. (ح م)
……….13. علاقه سایر اعضاء خانواده وقتی به ما جلب می شود که موضوع برای خودشان هم مهم باشد.(آ ع)
……….14. ازگفته های اعضاء خانواده نمی توانیم به احساس آنها پی ببریم. (ا)
……….15. در خانواده ما وظایف خانگی به تساوی تقسیم نمی شود. (ن )
……….16. افراد خانواده ما همان گونه که هستند ،مورد قبول یکدیگرند.(ع ک)
……….17. در خانواده ما به آسانی می توان مقررات خانه را نقض کرد.(ک ر)
……….18. در خانه، ما حرف ها بدون کنایه و بی پرده گفته می شود. (ا)
……….19. بعضی از اعضای خانواده ما خونسرد برخورد می کنند. (ه ع)
……….20. ما می دانیم در صورت پیش آمدن شرایط اورژانس چه باید کرد.(ع ک)
……….21. ما از تبادل نظر در مورد ترسها و نگرانیهای خود پرهیز می کنیم.(آ ع)
……….22. برای ما گفتگو در مورد احساسهای لطیف دشوار است.(آ ع)
……….23. ما برای پرداخت هزینه هایمان دردسر داریم. (ن)
……….24. معمولا ما بعد از سعی خانواده برای حل یک مشکل، درباره موفقیت آمیز بودن یا نبودن آن گفتگو می کنیم. (ه م)
……….25. ما بیش از حد به فکر خود هستیم. (آ ع)
……….26. ما می توانیم احساسات خود را به یکدیگر ابراز کنیم. (ع ک)
………. 27. ما درباره رعایت آداب دستشویی و توالت انتظار خاصی از یکدیگر نداریم.(ک ر)
……….28.ما احساس محبت خود نسبت به یکدیگر را نشان نمی دهیم. (ه ع )
……….29. اعضاء خانواده ما مستقیم و بدون واسطه با یکدیگر صحبت می کنند. (ا)
……….30. هر کدام از ما وظایف و مسئولیتهای خاصی برعهده دارد. (ن )
……….31. در خانواده ما احساسهای ناخوشایند زیادی وجود دارد. (ع ک)
……….32. ما برای زدن یا دست بلند کردن روی دیگران، ضابطه داریم. (ک ر)
……….33. ما فقط وقتی با یکدیگر همراه می شویم که منافعی در بین باشد. (آ ع )
……….34. برای کاوش در علایق شخصی اعضای خانواده کم وقت می گذاریم. (ن)
……….35. غالبا منظور خود را به زبان نمی آوریم. (و ع)
……….36. ما احساس می کنیم سایر اعضای خانواده ما را همان گونه که هستیم ، قبول دارند. (ع ک)
……….37. وقتی ما به یکدیگر علاقه نشان می دهیم که بتوانیم شخصاً از آن بهره مند شویم.(آ ع)
……….38. ما اکثر ناراحتی های خانواده را رفع می کنیم. (ح م)
……….39. در خانواده ما مهر و عطوفت در درجه دوم اهمیت قرار دارد. (ه م)
……….40. ما در این باره که هر کس چه کارهایی در خانه انجام میدهد،گفتگو می کنیم. (ن)
……….41. تصمیم گیری برای خانواده ما دشوار است. (ع ک)
……….42. اعضای خانواده ما فقط وقتی به یکدیگر علاقه نشان می دهند که خودشان بتوانند از آن بهره مند شوند. (آ ع)
……….43. ما با یکدیگر روراست و بی پرده هستیم. (ا)
……….44. ما به هیچ معیار و قاعده ای پابند نیستیم. (ک ر)
……….45. در خانواده ما اگر از کسی کاری خواسته شود ، باید به او یاد آوری کرد.(ن)
……….46. ما می توانیم درباره طرز حل کردن مشکلات تصمیم گیری کنیم.(ع ک)
……….47. اگر مقررات خانواده نقض شود ،نمی دانیم چه انتظاراتی باید داشت.(ک ر)
……….48. در خانواده ما هر اتفاقی را می توان انتظار داشت.(ک ر)
……….49. ما مهر و عطوفت خود را نشان می دهیم. (ه ع)
……….50. ما با مشکلاتی که با احساسات اعضای خانواده بازی کند ، برخورد می کنیم . (ه م)
……….51.ما با یکدیگر خوب کنار نمی آییم. (ع ک)
……….52. ما هنگام عصبانیت با یکدیگر صحبت نمی کنیم.(ا)
……….53. ما به طور کلی از وظایف خانگی که بر عهده ما گذاشته می شود ، ناراضی هستیم. (ن)
……….54. ما حتی با وجود حسن نیت، در زندگی یکدیگر خیلی دخالت می کنیم. (آ ع)
……….55. اعضای خانواده ما برای مقابله با شرایط خطرناک ، قوائد خاصی را رعایت می کنند. (ک ر)
……….56. ما به یکدیگر اعتماد و اطمینان داریم.(ع ک)
……….57. ما احساسات ( غم، شادی، خشم و ….) خود را در خانه راحت و آشکار بروز می دهیم. (ه ع)
……….58.رفت و آمد در خانواده ما معقول و منطقی نیست. (ک ر)
……….59. اگر ازعمل یکی از اعضای خانواده خوشمان نیاید ، به او می گوییم. (ا)
……….60. ما به راههای گوناگون حل مشکل فکر می کنیم. (ح م)
اعتبار
" ابزار سنجش خانواده " با ضرایب آلفای خرده مقیاسهای خود از 72/0 تا 92/0 از همسانی درونی نسبتا خوبی برخوردار است.هیچ گزارش خارجی از اعتبار کلی مقیاس در دست نیست؛ داده های اعتبار باز آزمایی هم در اختیار نیست.ضرایب اعتبار (هماهنگی درونی) و مشخصه های آماری توزیع نمرات 50 دانشجوی ایرانی شرکت کننده در مطالعه مقدماتی در خرده مقیاسهای تشکیل دهنده پرسشنامه عملکرد خانواده به قرار جدول زیر است:
جدول شماره 2
عنوان خرده مقیاس
ضریب کرونباخ
میانگین
انحراف استاندارد
1.حل مشکل
2.ارتباط
3.نقشها
4.همراهی عاطفی
5.آمیزش عاطفی
6.کنترل رفتار
7.عملکرد کلی
8.کل مقیاس
6329/0
6329/0
4880/0
5614/0
7455/0
5980/0
7444/0
9097/0
08/15
60/14
58/22
80/17
70/18
56/20
94/28
63/138
914/2
057/3
208/3
130/3
181/4
570/3
061/5
633/20
ضرایب آلفای کل مقیاس و خرده مقیاسهای حل مشکل ، ارتباط ، نقشها ، همراهی عاطفی ، آمیزش عاطفی ، کنترل رفتار و عملکرد کلی در پژوهش امینی (1379) به ترتیب92/0، 61/0 ، 38/0 ، 72/0 ، 64/0 ، 65/0 ، 61/0 و 81/0 گزارش شده است . همین ضرایب آلفا برای کل مقیاس و خرده مقیاسهای آن به ترتیب فوق در پژوهش رضایی (1378) 91/0 ، 66/0 ، 67/0 ، 63/0 ، 42/0 ، 61/0 ، 38/0 و 73/0 گزارش شده است(ص. 85).
روایی
اگر خرده مقیاس عملکرد کلی را از تجزیه و تحلیلها خارج کنیم ، شش خرده مقیاس دیگر این ابزار نسبتا از استقلال برخوردارند . " ابزار سنجش خانواده " تا حدی دارای روایی همزمان و پیش بین است .این ابزار در
یک مطالعه مستقل روی 178 زوج حدودا 60 ساله ، با "مقیاس رضایت زناشویی لاک-والاس" همبستگی متوسط داشت و قدرت نسبتا خوبی برای پیش بینی نمرات " مقیاس روحیه سالمندی فیلادلفیا" نشان داده است. بعلاوه، این ابزار با قدرت متمایز سازی اعضای خانواده های بالینی و غیر بالینی ، در هر هفت خرده مقیاس خود دارای روایی خوبی برای گروههای شناخته شده است.
نمره گذاری
به هر سوال 1 تا 4 نمره با استفاده از این کلید داده می شود. قویا موافق = 1 ، موافق = 2 ، مخالف = 3 ، قویا مخالف = 4 . به سوالات (یا عباراتی) که توصیف عملکرد ناسالم اند، یعنی سوالات شماره 1، 4، 5، 7، 8،
9، 13، 14، 15، 17، 19، 21، 22، 23، 25، 28، 31، 33، 34، 35، 37، 39، 41، 42، 44، 45، 47، 48، 51، 52، 53، 54، 58 نمره معکوس داده می شود .نمرات کمتر نشانه عملکرد سالمتر است. معدل پاسخ به سوالها که هر یک بین 1 (سالم) تا 4 (ناسالم)می شود،برای بدست آوردن نمرات هفت مقیاس محاسبه می –
گردد. این ابزار کلید و برگ پاسخنامه ای داردکه فرایند نمره گذاری آن و مشخص کردن سوالهای هرخرده مقیاس را نسبتاً آسان می کند.
منبع:
1. نجاریان ، ف.(1374).عوامل موثر در کارایی خانواده: بررسی ویژگیهای روان سنجی مقیاس سنجش خانواده- FAD. پایانامه کارشناسی ارشد چاپ نشده. به راهنمایی دکتر باقر ثنائی . گروه مشاوره، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد رودهن.
2. ملانقی،ف.(1377). وضعیت عملکرد خانواده و سلامت روانی زنان در خانواده های چند همسری. پایانامه کارشناسی ارشد چاپ نشده. به راهنمایی دکتر باقر ثنائی . گروه روانشناسی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد رودهن.
3. نوروزی، م. (1377). بررسی تاثیر عملکرد خانواده در ابتلا به اختلال روانی نوجوانان گروه سنی 15 الی 18 سال در شهر تهران. پایانامه کارشناسی ارشد چاپ نشده. به راهنمایی دکتر باقر ثنائی . گروه روانشناسی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی ، واحد رودهن.
1 . Family Assessment Device (FAD)
2 . Nathan B.Epstein , Lawrence M.Bldwin, and Duane S.Bishop
3 .Mac Master Model
4 .Responsivenss
5 .Involvement
—————
————————————————————
—————
————————————————————